K. PUŁASKI. WYKOPALISKA ZNALEZIONE NA PODOLU 



21 



Hiysł, że wszystkie bez wyjątku droga handlu wprowadzone zostały Wniosek 

 ten udowadnia tenże uczony, rospatrując miecze u nas i gdzieindziej znajdowane, 

 przedstawiając typ znany na południu i na północy, który się roschodził po świecie 

 prawdopodobnie z Italii. Wyroby zas' bronzowe ze spiralnie zwijanego drutu, 

 uważa „jako wytwór jednej i tej samej szkoły technicznej," a że „embryjoniczne 

 jej kształty znajdują się tylko w grobach italskich, —wyprowadza wniosek, — że 

 całe to wyrobnictwo z Italii pochodzić musi u 2 ). 



To orzeczenie, tak kategorycznie sformułowane i udowodnione, zaprzecza naj- 

 dobitniej teoryi o istnieniu osobnego miejscowego wyrobnictwa bronzowego w środ- 

 kowej Europie, w szczególności zaś na naszych ziemiach, uznając wszystkie okazy 

 typowe, jako sprowadzone drogą stosunków handlowych. Teza ta znalazła szeroki 

 i szeregiem naukowych faktów udowodniony wykład w pracy tegoż autora: Drogi 

 handloioe 3 ). 



Najrozmaitsze są przecież teoryje, co do pochodzenia bronzowych zabytków, 

 rozmieszczonych w krajach Europy. Nilson, jak wiadomo, daje im pochodzenie feni- 

 ckie, Mortillet, uznając w zasadzie Indyje jako kolebkę przemysłu bronzowego, 

 przypuszcza że przyniesionym został do Europy przez wędrownych cyganów. 

 Stąd też epokę bronzu nazywa epoką cygańską. Inni przypisują Celtom wpro- 

 wadzenie bronzu do Europy; inni jeszcze wyprowadzają go z Grecyi. Dzielą 

 się też zdania uczonych, czy rosprowadzenie przemysłu bronzowego przypi- 

 sywać kolejnym, a powolnym postępom cy wiliz^icyi , czy też najściu nowych 

 ludów, które przyniosły ze sobą dokładną znajomość przemysłu metalurgiczne- 

 go. Są też przypuszczenia, że oręż bronzowy rosprowadzony został po Euro- 

 pie przez wyprawy rzymskie, co jednak Lubbock zbija szeregiem przekonywają- 

 cych dowodów. Tak, czy inaczej, przyznać należy jako fakt niewątpliwy, że bronz 

 dwoma szlakami wnikać mógł do Europy: ze wschodu i z południa, dokąd w najda- 

 wniejszej dobie przynieść go mogli Fenicyjanie. Sadowski, jakkolwiek udowadnia 

 pochodzenie etruskie większej części naszych zabytków bronzowych, niemniej sze 

 także przypisuje znaczenie drodze handlowej olbiopolitańskiej , której ślady wska- 

 zują wykopaliska. Na podstawie zaś tychże, oznaczyć można datę wypraw han- 

 dlowych kolonistów greckich znad morza Czarnego ku wybrzeżom bałtyckim na 

 piąte mniej więcej stulecie przed erą chrześcijańską. 



Przyj ąwszy w zasadzie, że gieograficzne rozmieszczenie naszych zabytków 

 bronzowych zależnem jest od kierunków dawnych wypraw handlowych, zastano- 



1 ) Sadowski, Sprawozdanie z posiedzeń kongresu w Peszcie. (Rozprawy wydziału histor.- 

 filozoficz. Akad. Umiej, w Krakowie (1877). Tom VI, Dodatek str. XIV. 



2) Tamże, Str. XV, XVI. 



3 ) „....Im bardziej archeologija rosszerza swe badania w Europie, a szczególnie od czasu, jak 

 poszukiwania te zwróciły się ku grobom etruskim we Włoszech, dawniejsze przypuszczenia ogól- 

 nej, długotrwałej epoki bronzowój w Europie zaczynają się ścieśniać do coraz szczuplejszych roz- 

 miarów i z czasem może znikną zupełnie, zostawiając jedyne uprawnione przekonanie, że oprócz 

 pewnej części wyrobów, znajdujących się na północy i pochodzących zapewne od Fenicyjan, reszta 

 wyrobów, odznaczających się doskonałością techniki, rozeszła się po Europie jedynie drogą handlu 

 italskiego; z wyjątkiem kilku tylko surowych naśladowań i małej stosunkowo liczby przedmiotów 

 oryginalnego miejscowego wyrobu, noszących na sobie wyraźne znamię surowości i wieku, w któ- 

 rym powstały i stosunków, wśród jakich się zrodziły" (Sadowski, Drogi handlowe etc, str. 39). 



