22 DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



wić się wypada, jakiemi mianowicie drogami wpływać mogły owe zabytki w oko- 

 lice północnych dopływów Dniestru, t. j. ku tym miejscowościom, w których odna- 

 leść się dały owe dwa zabytki bronzowe, będące przedmiotem naszego opisu. 



Więc naprzód mieć na uwadze potrzeba położenie topograficzne danej miej- 

 scowości i jej znaczenie pod względem archeologicznym. Otóż miejscowość, która 

 nam dostarczyła owych dwu zabytków, leży między Zbruczem i Smotryczem, 

 które, jak wiadomo, niosą swe wody do Dniestru, wpadając doń o 50 kilometrów ku 

 południowi. Okolicę tę przerzyna tak zwany „wał Trajana" 1 ). Jestto nasyp wy- 

 soki i szeroki, przez czas i ludzi w wielu miejscach zniesiony, spłaszczony lub 

 przycięty, w innych znaczne dotąd zachowujący rozmiary. Wyobrazić sobie mo- 

 żna, jakiej pierwotnie musiał być wysokości, ilu ludzi pracować musiało, aby go 

 usypać, jakie życie wrzało zapewne przez czas długi wzdłuż tego nasypu, jeżeli po 

 wielu wiekach przedstawia się jeszcze w tylu miejscowościach tak imponująco. 

 Patrząc na ten wspaniały zabytek, wzbudzający podziw ogromem pracy, którą 

 kiedyś pochłonął, wierzyć trzeba, że tylko dla wielkich celów taka praca podjętą 

 być mogła. Atoli historyja nie rozjaśniła dotąd tajemnicy powstania tego wału, 

 przypuszczalnie tylko odnoszą pochodzenie tego nasypiska do czasu wojen Rzy- 

 mian z Dakami, co też sama nazwa zdawałaby się potwierdzać. 



Dzisiejsze Podole przylegało kiedyś do szeroko zakreślonego świata rzym- 

 skiego, w zaraniu bowiem ery chrześcijańskiej legije rzymskie sięgały Seretu, 

 Prutu, Dniestru, a może i północnych jego dopływów, więc i tutejszego Zbrucza. 

 Graniczył bowiem kraj tutejszy z posiadłościami Daków, albo też choć w małej 

 części (naddniestrzańskiej), przez tychże Daków był zajmowanym. Dacyja zaś 

 w 106 roku podbitą została przez Trajana. Otóż granicę tej nowej prowincyi 

 rzymskiej, stanowić miał, wedle podań, ów „wał Trajana". Podania te zaregiestro- 

 wane zostały przez takich nawet historyków, jak Szafarzyk, Lelewel i t. d. Ten 

 ostatni, mówiąc o Dacyi rzymskiej, wspomina że „granice tej nowej prowincyi dają 

 się nieco oznaczyć wałem, dotąd dość widocznym oraz drogami" 2 ), dokładniej ich 

 jednak nie określa. Można też przypuszczać, — puściwszy wodze wyobraźni, — że, 

 jeżeli u Ezymian wznosił Trajan kolumnę, uwieczniającą zwycięstwo nad Dakami, 

 mógł również wznieść kazać trwalszy nad wszystko pomnik na najdalszych kre- 

 sach, do których sięgały, chociażby chwilowo, władza, albo oręż rzymski, żeby 

 i tam zaznaczyć tryumf Rzymian nad wojowniczym i upornym Decebalem, lub pod- 

 bitym krajom granicę zakreślić. Tak się przedstawia strona legiendowa „wału Tra- 

 jana", żadnych jednak danych historycznych niema, aby wyniesienie tego wału 

 przypisywać koniecznie Rzymianom. Inne też nasypiska w kraju noszą także na- 

 zwę „wału Trajana", że wymienimy chociażby takiż wał na Ukrainie, na prze- 

 strzeni 84 wiorst w powiatach Skwirskim, Wasilkowskim i Bohusławskim 3 ), cho- 

 ciaż trudniej jeszcze przyznać mu pochodzenie rzymskie. 



Podolski wał Trajana z przerwami przecina zachodnio-południowe powiaty 

 Podola, jedną stroną przechodzi Zbrucz, wkraczając do Galicyi, ku południowi zaś 



*) Miecz Zawadyniecki znaleziony o 5 do 6 kilometrów od najbliższego punktu wału Traja- 

 na, hełm zaś na gruntach wsi Krzemiennej, tuż przy samym wale. 



2 ) Narody na ziemiach słowiańskich (Poznań 1853), str. 527. 



3 ) Grabowski Michał, Ukraina dawna i teraźniejsza (Kijów 1850), str. 72. 



