NADMORSKI. LUDNOŚĆ POLSKA W PRUSACH ZACHODNICH. 



45 



tary, czyli 427 305 morgów pruskich, z ty cli obszarów posiadają Polacy niewiele 

 tylko, bo o ile one są własnością gminną, można je uważać, jako będące w posiada- 

 niu niemieckiem. Własność dominijalna wynosi 1 158 204 hektary czyli 4 541 976 

 morgów, z których w polskiem ręku znajduje się 363 738 morgów w przybliżeniu x ) 

 Memcy więc posiadają 4 178 238 morgów, z których znów jest około milijona mor- 

 gów królewszczyzny. Mniejsza własność ma areału 1 283 710 ha czyli 5 034 156 

 morgów, ile z tego przypada na poszczególne narodowości, liczbami wykazać nie 

 jesteśmy w stanie, ale nie ulega żadnej wątpliwości, że znaczna większość jest 

 w ręku polskiem. 



Statystyka pojedynczych okolic. 



Powiat lęborski i bytowski. 



Powiaty lęborski i bytowski przeszły w posiadanie elektorów brandenbur- 

 skich wskutek pokoju w Bydgoszczy roku 1657, ludność ich już wówczas była 

 prawdopodobnie w znacznej części niemiecka, ale większość stanowili prawdopo- 

 dobnie jeszcze Polacy, osobliwie na wsi. W tych okolicach, jak i w sąsiednich 

 Pomorza pruskiego, wielka liczba ludności polskiej przyjęła wyznanie luterańskie, 

 zachowała ona wprawdzie swój język aż do bieżącego stulecia, ale w ostatnim 

 czasie prawie do szczętu zniemczoną została, dziś tylko starsze osoby w kilkunastu 

 wioskach nad jeziorem łabskiem znają język polski. „Parafija główczycka (Głów- 

 czyce, parafija lutersśka w powiecie słupskim) jest jeszcze jedyną, pisał przed kilku 

 laty H. Derdowski w Przeglądzie Polskim, która posiada pastora, umiejącego po- 

 polsku. Dojeżdża on jeszcze po trzy razy do roku do parafij osieckiej i charbrow- 

 skiej, gdzie się zgromadza na nabożeństwo polskie może po stu Kaszubów. Po 

 innych kościołach nabożeństwa dla polskich Kaszubów już ustały zupełnie". 



W powiecie słupskim i innych wewnętrznych powiatach Pomorza przed- 

 odrzańskiego zniemczyli się i katolicy narodowości polskiej, w roku 1404 pocho- 

 wano na Eugii ostatnią starą wieśniaczkę, która mówiła jeszcze po słowiańsku, 

 nad jeziorem łabskiem rok taki albo już także minął, albo wkrótce nadejdzie. 

 W powiecie lęborskim i bytowskim ludność polskokatolicka oparła się skuteczniej 

 giermanizacyi. 



W roku 1885 było w powiecie lęborskim 3 363, a w bytowskim 4 391 katoli- 

 ków, uwzględniając to, cośmy dawniej o rosszerzaniu się reformacyi powiedzieli, 

 możemy przyjąć za fakt pewny, że wszyscy katolicy byli pierwotnie Polakami, po 

 wioskach graniczących z Prusami Zachodniemi, jak w Wierzchucinie (557 katoli- 

 ków), Rozłazinie (154 katolików), Chmieleńczu (132 katolików), w Małem Bo- 



r ) Liczby polskiej własności ziemskiej czerpiemy z zestawienia p. L. Żychlińskiego (Dzien- 

 nik Poznański nr. 153 rok 1889). 



