NADMORSKI. LUDNOŚĆ POLSKA W PRUSACH ZACHODNICH. 



47 



Polacy własny cli kandydatów nie stawiali-, niemając żadnych widoków zwycię- 

 stwa, jedynie wiatach 1884 i 1887 znajdujemy w powiecie bytowskim 53 odno- 

 śnie 44 polskich głosów, sato przypadkowe liczby prawdopodobnie z jednego 

 okręgu i do żadnych wniosków się nie nadają. 



Kaszuby. 



Dawniejsze powiaty pucki, wejerowski, kartuski, kościerski i. gdański gór- 

 ski, czyli obecne Kaszuby należały niegdyś do województwa pomorskiego, a po 

 zajęciu przez Prusaków część wschodnia przyłączona została do powiatu tczew- 

 skiego, zachodnia do starogardzkiego. Sąsiadujące z Kaszubami Pomorze nie- 

 mieckie, zniemczone już pod własnymi książętami, zostało pod panowaniem bran- 

 denburskiem protestanckiem, z wyjątkiem powiatów lęborskiego i bytowskiego, 

 a chociaż ono z natury jest nieurodzajnem, cieszyło się lepszym dobrobytem, niż 

 Pomorze polskie, bo silne wojsko Kurfirstó w zasłaniało je od najazdów szwedz- 

 kich. Z tej przyczyny gęstsza ludność jego posuwała się zwolna na wschód, a pa- 

 nowie polscy brali stamtąd osadników, aby. podnieść swe majątki. Nawet klasztory 

 żukowski i kartuski, sprzyjające zresztą kolonizacyi niemieckiej, osadzały na 

 swych dobrach Memców protestantów. 



G-łówne klasztory na Kaszubach Oliwa, Żukowo i Kartuzy były niemieckie, 

 a przy darowiznach w 13 wieku książęta pomorscy wyraźnie im pozwalają spro- 

 wadzać kolonistów niemieckich. Nawet już po przyłączeniu tych okolic do Pol- 

 ski powstały pod okiem starostów skarszewskich, którzy byli zarazem woj ew oda- 

 mi pomorskimi, na dobrach starościńskich niemieckie kolonije, które z czasem 

 utworzyły wyspę w okolicy Szembarku i Skarszew, jeszcze przed okupacyją pru- 

 ską. Pierwszych Memców do Skarszew sprowadzili Johanici, którzy tam dłuższy 

 czas mieszkali jeszcze przed krzyżakami, pod panowaniem polskiem powstały ko- 

 ścioły niemieckoprotestanckie w Szembarku, Nowych Polaszkach i Nowym Bar- 

 kocinie. (H. Schuch., Die Zustaende der Landbeyolkerung im Kreise Berent am 

 Schlusse der polnischen Herrschaft. Zeitsckrift des Westpr. G-esćhv. zeszyt XV). 



Nowy Barkocin został w roku 1667 przez wojewodę Denhófa nadany koloni-" 

 stom niemieckim, w tym samym roku otrzymał Niemiec Engler kawał pustego la- 

 su na własność, gdzie później powstała Engierowska Huta. Klasztor kartuski 

 pozwolił w roku 1685 na osiedlenie w pustym wówczas Kłobocinie 22 familijom 

 •protestanckim i na wybudowanie swego kościoła. Starosta kościerski Dymitr 

 Weier założył w roku 1607 Szembark -z kościołem protestanckim,: później Kaliskę 

 (Beek) i Fiszerowo. Patuła otrzymała kolonistów niemieckich w roku 1616. Tak- 

 że Grabowska Huta, Fusperowo, Jasiowa Huta, Stoferowo i Szpon oddane zo- 

 stały przez kartuzów Niemcom protestantom w wieczystą dzierżawę. W No- 

 wych Polaszkach, które wraz ze Staremi Polaszkami. należały do dóbr koronnych, 

 komisyja Fryderyka II zastała samych protestantów i kościół protestancki. Po- 

 uieważ w tych okolicach tak dużo już było Niemców protestantów, nie sprowadza- 

 no tu po okupacyi nowych; podług wyżej wymienionego Schucha osiedliło się od 

 roku 1772 — 1786 w powiecie kościerskim tylko 19 familij, które nie założyły ża- 

 dnej nowej osady. 



