52 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGrIJA. 



skiej, przyezem z zupełna samowiedzą liojną szafuję ręka, pozostanie zatem 24 000 

 Polaków, czyli w całym dawniejszym powiecie wejerowskim z owymi 18 000 po- 

 wiatu puckiego 42 000 Polaków. 



Spisy bespośrednie wykazały tam w roku 1867 tylko 34 610; od tego roku do 

 1885 ludność obu powiatów wzrosła o 4 000 mniej więcej, na Polaków przypadłoby 

 2 600 przyrostu naturalnego, czyli 37 210 w roku 1885 i ta liczba jest o niespełna 

 5 000 mniejsza od wyrachowanej przez nas. Jak się to stało, wytłumaczyć łatwo, 

 spisy urzędowe z roku 1867 nie były pewnie dokładniejsze i besstronniejsze, niż 

 te, które posłużyły Boeckhowi do ułożenia jego Sprachenkarte, a widzimy na niej 

 wioski, w których niema i nigdy nie było Niemców, lub wioski, w których ludność 

 niemiecka dziś jeszcze na palcach policzyć można, jak Chałupy, Żarnowiec, Karli- 

 kowo, Piaśnica, Wyszecin, Gniewowo, Oksywie i wiele innych oznaczone jako zu- 

 pełnie, lub przeważnie niemieckie. 



Z naszemi informacyjami besstronnemi niepodobna nam w obu powiatach wy- 

 liczyć więcej, niż 6 800 niemców katolików, a i w tej liczbie umieściliśmy już setki 

 Polaków z pochodzenia, znających język polski, ale posługujących się przeważnie 

 niemieckim. 



Powiat kartuski miał w roku 1885 katolików 43 098, protestantów 15 357, 

 żydów 355, kościerski 26 801 katolików, 18 897 protestantów, 676 żydów. W po- 

 wiecie kartuskim miast wcale niema, Kartuzy są tylko wioską, zamieszkujących 

 je 1385 katolików są przeważnie Polakami, ale i tu, obdzielając Niemców katoli- 

 ków nader obficie, tylko połowę ludności katolickiej przyjmujemy za polską, czyli 

 okrągłe 700, po wioskach jest nieco zniemczonej szlachty kaszubskiej, lud prosty, 

 o ile jest katolickim, jest zarazem polskim, ale chociażbyśmy z gminą Kartuzami 

 na cały powiat liczyli 2 098 katolików niemieckich — jestto liczba bezwątpieuia 

 zawielka - pozostanie 41 000 Polaków. Urzędowo zaliczono w roku 1867 tylko 

 34 512, co z przyrostem od tego czasu podniesie się na okrągłe 36 700 i tu nasza 

 liczba przewyższa urzędową o 4 300 dusz. 



W Kościerzynie, głównem mieście powiatu kościerskiego znajduje się 2 445 

 katolików, to miasto nie jest tak zniemczone jak Puck i Wejerowo, liczymy tam 

 więc tylko 445 katolików Niemców, odpowiada to poniekąd urzędowej liczbie Po- 

 laków z roku 1867 podanej na 1504. 



W Skarszewach natomiast na 1320 katolików z górą odliczymy 700 do naro- 

 dowości niemieckiej, Polaków pozostanie 620, w roku 1867 zliczono ich 595; jeżeli 

 dla ludności wiejskiej wyznaczymy liczbę 300 Niemców katolików, będzie ich ra- 

 zem 1 500 a dla Polaków pozostanie 25 300. W tym przypadku po raz pierwszy 

 liczba z naszych obrachunków otrzymana zbliży się nieco do urzędowej, bo w roku 

 1867 liczono w powiecie 22 014 Polaków, którzy w roku 1885 powinni byli zwięk- 

 szyć się do 23 400. 



Najtrudniejsza jest kontrola liczb urzędowych w powiatach gdańskim gór- 

 skim i nizińskim, zliczono tam 1885 roku 21 952, a w tem 4 515 katolików, którzy 

 około Gdańska i na nizinach są zupełnie zniemczeni, a liczbę Polaków pomiędzy 

 nimi mogliby oznaczyć chyba besstronni i oględni zarządcy parafij. Mamy powo- 

 dy przypuszczać, że taka statystyka kościelna istnieje, ale nie mogliśmy z niej ko- 

 rzystać, a niechcąc się gubić w subjektywnych domysłach przyjmiemy na rok 



