4 



NADMORSKI. LUDNOŚĆ POLSKA W PRUSACH ZACHODNICH. 53 



1885 10% Polaków na ludność ogólną, który to przyrost większa część spisów 

 bespośrednicli podaje i otrzymamy tym sposobem na dawniejszy powiat gdański 

 wiejski 7 352 Polaków. Dla nieobeznanych ze stosunkami dodamy objaśnienie, że 

 południowa część dawniejszego wiejskiego powiatu gdańskiego została przyłączo- 

 na do nowego powiatu tczewskiego, jest ona zamieszkała przeważnie przez lud- 

 ność polską, która jednakże nie mówi narzeczem kaszubskiem. 



Zestawiwszy powyższe liczby ludności polskiej, mówiącej na terytoryjum 

 Prus Zachodnich narzeczem kaszubskiem, otrzymamy 125 652, do tego dodać trze- 

 ba 500 Polaków z Pomorza niemieckiego i co najmniej 2000 z północnych części 

 powiatu starogardzkiego i chojnickiego, gdzie ludność tym samym mówi dyjalek- 

 tem, a otrzymamy przeszło 132 600 Kaszubów. 



Powiaty gdański miejski i niziński, malborski i elbląski. 



Okolica, objęta powiatami gdańskim miejskim, nizińskim, malborskim i elblą- 

 skim jest obecnie zamieszkaną przez Niemców, ludność polska na tym obszarze ni- 

 gdy nie miała przewagi, nawet i pod rządem polskim mieszkała tylko spora- 

 dycznie. 



Miasto Gdańsk było zupełnie polskiem do roku 1308, w tym roku, jak wiado- 

 mo, zajęli je krzyżacy, broniąc rzekomo przed napaścią margrafów brandenburskich 

 i urządzili się w niem natychmiast poswojemu. Znaczna ilość mieszkańców pol- 

 skich została wówczas wymordowaną, inni wypędzeni, resztę przygnębiła nowo 

 powstała osada niemiecka, której nadali krzyżacy wszystkie przywileje handlowe 

 dawnego G-dańska polskiego. Polskie miasto stare upadało zwolna, aż w końcu 

 ślad jego ginie w rozwoju miasta niemieckiego; pod rządami Ezeczypospolitej 

 Gdańsk zachował ludność i fizyjognomiją niemiecką, mimo że siedziały w niem 

 setki urzędników i inteligiencyi polskiej. Pod rządami pruskiemi wzrastał on 

 przez napływ ludności polskiej ze wsi, która wszelako stale się niemczyła, lecz 

 i dziś jeszcze mieszka w nim około 3% Polaków. 



W ostatnim czasie liczba ludności polskiej w Gdańsku zajmowała społeczeń- 

 stwo zachodniopruskie, w Gdańsku samym zajęto się liczeniem Polaków i zliczono 

 w parafij ach tamtejszych, do których kilka gmin pozamiejskich należy, około 3000 

 polskich mieszkańców. Że tam liczna znajduje się inteligiencyja polska, świadczy 

 fakt, iż istnieją dwa towarzystwa polskie Ognisko i Jedność. Pomiędzy 6296 żoł- 

 nierzami załogi gdańskiej jest co najmniej 2000 Polaków, wynika to już z tej oko- 

 liczności, że tam osobny polski proboszcz wojskowy urzęduje. 



W teraźniejszym powiecie gdańskim nizińskim mieszka tak mało Polaków 

 tu i owdzie rozrzuconych, że nie będziemy się kusili o oznaczenie ich liczby i zu- 

 pełnie ich pomijamy. 



W powiecie malborskim podano w roku 1867 Polaków 2081, ale w mieście 

 Malborgu nie zapisano wówczas ani jednego Polaka, a to nie odpowiada rzeczywi- 

 stości, na 3 701 katolików tamtejszych można liczyć 100 Polaków, mówiących 

 w domu swym językiem, a nawpół zniemczonych będzie i 1000. W powiecie jest 

 klin pomiędzy Wisłą i Nogatem z wioskami Piekłem, Pogorzałą Wsią, Gnojewem, 



