56 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



nocześnie zaczęli krzyżacy nietylko członków swego zakonu, ale całe otoczenie 

 i ludność miejska, a o ile się dało i wiejską sprowadzać tłumnie z głębi Niemiec, 

 tak że za ich panowania zajęte zostały, jak już wyżej powiedziałem, całe niziny 

 przez ludność niemiecką. Lud polski nazywa tych kolonistów Olędrami, Teteraka- 

 mi, lub dla wyznania ich menonickiego Manistami. 



W powiecie sztumskim i w ogóle na „górach" tj. poza żuławami nadwiślań- 

 skiemi, żywioł polski utrzymał się aż do drugiego pokoju toruńskiego, za czasów 

 Rzeczypospolitej powstrzymaną została tylko giermanizacyja, ale okolic zupełnie 

 już zniemczonych nie spolonizowano. W powiecie kwidzyńskim i suskim żywioł 

 polski przed pokojem toruńskim miał taką sarnę przewagę, jak w sztumskim, ale 

 gdy te powiaty pozostały i nadal pod rządami krzyżackiemi, uległy zupełnemu 

 zniemczeniu, ludność polska mieszka w nich obecnie tylko na pograniczach, lud 

 zowie obszar powiatu kwidzyńskiego i suskiego Staremi Prusami. 



Holsche pisze, że w roku 1804 nie było w powiatach tych żadnego obywate- 

 la Polaka, chociaż pomiędzy obywatelami, których przytacza jest kilka nazwisk 

 polskich. 



W powiecie sztumskim, południowej części dawniejszego powiatu malbor- 

 skiego, Polacy na początku bieżącego stulecia posiadali 23 majątki wartości 

 533 735 talarów, a Memcy 12 wartości 361 144 talarów. Z ówczesnych obywateli 

 polskich Donimirscy, Sierakowscy, a po kądzieli i Wilczewscy utrzymali się do 

 dziś przy swych majątkach, z ówczesnych obywateli niemieckich jeden tylko po- 

 został. Obecnie posiadają obywatele Polacy w tym powiecie przeszło 7000 hek- 

 tarów, Memcy około 18 000 ha, mniejsza posiadłość jest przeważnie w rękach lud- 

 ności polskiej J ). 



W statystyce spisów ludności umieściliśmy powiat kwidzyński i po lewej 

 stronie Wisły. 



Rok 



Język i narodowość 



Powiat 

 sztumski 



Powiat 

 suski 



Powiat 

 kwidzyń- 

 ski 



1831 | 



Procent Polaków w ogólnej ludności 



8187 

 30,2 



5145 

 16,4 



9120 

 22,1 



1852 1 





15715 



7709 



18223 



Procent Polaków w ogólnej ludności 



43,1 



17,8 



30,9 



1858 1 





15482 



6441 



17923 



Procent Polaków w ogólnej ludności 



41,4 



14,4 



29,9 



1861 1 



Polaków 



16276 



6353 



18433 



Procent Polaków w ogólnej ludności 



42,0 



13,7 



29,3 



1867 1 





16928 



6923 



19548 



Procent Polaków w ogólnej ludności 



41,8 



13,6 



29,3 



J ) Żychliński liczy w powiecie sztumskim 24 000 morgów w rekach polskich. 



