58 



DZIAŁ IT. ANTROPOLOGIJA. 



W okręgu wyborczym kwidzyńsko-sztumskim Niemcy katolicy nie głosują 

 zwykle na Polaka, nawet duchowieństwo tamtejsze, jak wogóle duchowni katolic- 

 cy w dyjecezyi warmińskiej, wolą oddać głos swój protestanckiemu Memcowi, niż 

 katolickiemu Polakowi, z tej przyczyny procent katolików jest w tych powiatach 

 wyższy, niż głosów polskich. Ale ta okoliczność, że pomiędzy głosami na kandy- 

 datów polskich niema żadnych głosów niemieckich, bo drobna ich ilość jest bez zna- 

 czenia wobec faktu, że tu i owdzie lud polski był zmuszonym przez chlebodawców 

 Niemców głosować na Niemca, posłużyć może do skontrolowania statystyki urzę- 

 dowej i naszych prywatnych obliczeń ludności polskiej w tych powiatach. 



W powiecie sztumskim podano w roku 1875 ludność katolicką na 23 578 

 wobec 13 577 protestantów i 392 żydów. W mieście Sztumie było 1347 katolików, 

 co do ich narodowości w sporze pomiędzy Pielgrzymem i Ermlaendische Zeitung, 

 jaki się toczył przed niedawnym czasem, korespondent pierwszego utrzymywał, że 

 w parani sztumskiej jest 400 katolików Niemców, a reszta Polacy, korespondent 

 niemiecki naliczył natomiast 800 Niemców. Niemcy katolicy tej parafii mieszkają 

 tylko w mieście, w gminach wiejskich, jak Koniecwałdzie, Szpitalnem, Hohendor- 

 fie, Zajezierzu mieszkają tylko Polacy, a w Bruszwałdzie jest ludność nieco mie- 

 szana. Spisy urzędowe naliczyły w roku 1867 Polaków w Sztumie 720, my przyj- 

 miemy na rok 1885 także tylko 800 Polaków dla miasta Sztumu, a katolikom nie- 

 mieckim pozostawimy 547 dusz. 



W Kiszporku mieszka katolików 941, urzędowo zapisano tam w roku 1867 

 tylko 105 Polaków, jestto liczba cokolwiek zamała, ale zważywszy, że w tern mie- 

 ście Polacy szybko się niemczą, bo leży ono otoczone zewsząd ludnością zupełnie 

 niemiecką, zatrzymamy na rok 1885 także tylko 100 Polaków. 



W okolicy Kiszporka i Malborga, na nizinach malborskich aż do Pozolii 

 i w okolicy Eyjewa mieszkają w kilkunastu wioskach katolicy Niemcy, liczbę ich 

 obrachowaliśmy podług naszych informacyj na 2 600, z poprzedniemi liczbami ze 

 Sztumu i Kiszporka będzie więc w całym powiecie 3988 katolików niemieckich; 

 dla Polaków pozostanie liczba 19 550, a możemy śmiało twierdzić, że mniejszej 

 liczby besstronna statystyka w tym powiecie nie wyprowadzi. Polacy stanowią 

 °zatem 52% ludności ogólnej. 



Powiat kwidzyński przedziela Wisła na dwie prawie równe części, część po 

 prawej stronie jest przeważnie protestancko-niemiecka, po lewej katolicko-polska. 

 W roku 1885 znajdowało się w całym powiecie 27 706 katolików, 36 316 protestan- 

 tów i 632 żydów. W części niemieckiej z prawej strony Wisły należy 3 654 katolików 

 do parafii kwidzyńskiej, z tych połowa, a więc 1827 jest narodowości polskiej, ko- 

 respondent Pielgrzyma nr. 82 z roku 1889 twierdzi nawet, że „należący do parafii 

 kwidzyńskiej lud katolicki jest przeważnie polski". Parafija tychnowska z 1739 

 i jańsdorfska z 991 katolikami z powiatu kwidzyńskiego są zupełnie polskie, z 412 

 katolików parafii szenwałdzkiej zatrzymamy dla narodowości polskiej jednę czwar- 

 tą, a 32 z parafii prabuckiej pozostawimy Niemcom. Dodawszy te sumy, otrzyma- 

 my 2 169 katolików niemieckich i 4 659 Polaków. W roku 1861 zliczono w tej 

 części powiatu kwidzyńskiego 2 461 Polaków. 



W części polskiej po lewej stronie Wisły było w Gniewie 2 549 katolików, 

 z tych przynajmniej 2 100 Polaków, urzędowa statystyka liczyła ich w roku 1867 



