NADMORSKI, LUDNOŚĆ POLSKA W PRUSACH ZACHODNICH. 



56 



wprawdzie tylko 1084, ale to się z rzeczywistością nie zgadza; pomiędzy ludnością 

 wiejską przyjmiemy tu 200 katolików Niemców, z powyższemi liczbami będzie 

 ich więc 2 815, a Polaków w całym powiecie 24 261. 



Po zliczeniu ludności polskiej powiatów sztumskiego i kwidzyńskiego, uwa- 

 żamy za konieczne sprostować dosyć rospowszechnione mniemanie, jakoby Polacy 

 w powiecie sztumskim zamieszkiwali wyspę etnograficzną, co i Czyński za Boe- 

 ckliem powtarza. Idąc bowiem ze środka powiatu w okolicy Cygus na Sztum, 

 Łużnice, Pogorzałą wieś, Matowy ok> Subków po lewej strouie Wisły nie napot- 

 kamy ani jednej osady, gdzieby Polacy nie byli w większości, tak samo ma się 

 rzecz na drodze z Cygus na Nową wieś do Cegielni, Benowa, Białej góry i Wa- 

 licłinów. Na południe od tego pasa aż po Kwidzyn, osady przeważnie niemieckie 

 odłączają wprawdzie ludność polską powiatu sztumskiego od dawniejszego Pomo- 

 rza, ale tylko wąskim pasem, w którym niebrak polskich mniejszości. 



W powiecie suskim mieszka 5 055 katolików, 43 475 protestantów i 841 ży- 

 dów. W Prabutach jest 527 katolików, a że odbywa się tam i polskie nabożeń- 

 stwo, więc razem z żołnierzami polskimi liczę 200 Polaków, z 218 katolików w Su- 

 szu trzeba jednę trzecią odliczyć do Polaków i tam stoją także polscy żołnierze. 

 W Kisielicach jest tylko 54 katolików, w roku 1867 zliczono urzędowo pomiędzy 

 nimi 9 Polaków, obecnie przyjmujemy ich 20. 



Nieco odmienne są stosunki w Iławie, gdzie z 850 katolików 400 Polaków 

 razem z żołnierzami polskimi liczyć trzeba, tam odbywa się także nabożeństwo 

 polskie a z jednej strony miasta tego rospoczyna się już polska okolica. "W Bis- 

 kupiu liczono w roku 1867 tylko 6 Polaków, ale od tego czasu liczba katolików 

 tamtejszych więcej niż potroiła się i wynosi 377, a ten wzrost mogła spowodować 

 jedynie emigracyja z południowych okolic polskich, gdyż północna niemiecka jest 

 protestancką, z tych powodów przypuszczalna liczba 200 Polaków nie będzie za 

 wielką. 



Oprócz tych 988 katolików Niemców po miastach przyjmiemy około 500 po 

 wioskach, liczba ta, przyznajemy otwarcie, jest tylko prawdopodobną, bo brak 

 nam danych na oznaczenie pewniejszej. Odliczywszy 1 500 katolików Niemców 

 pozostanie nam 3 555 katolików Polaków. 



"W powiecie suskim spotykamy oprócz wymienionych Polaków katolickiego 

 wyznania po raz pierwszy protestanckich Mazurów. Na oznaczenie ich liczby 

 brak nam także pewnej podstawy, ale nie będzie ona mniejszą, niż katolików, bo 

 spisy urzędowe w roku 1867 wykazały w całym powiecie 6923 Polaków. Z dwu 

 atoli przyczyn przyjmiemy na rok 1885 niemal tę sarnę liczbę, jak wykazy urzędo- 

 we przed 17 latami, raz ponieważ wiemy, iż Mazury tam, gdzie są porozrzucani 

 pomiędzy Niemcemi — a ma to miejsce w powiecie suskim — łatwo się niemczą, 

 a podrugie, ponieważ chcemy liczbę, którą oparliśmy jedynie tylko na ogólnej 

 znajomości stosunków, oznaczyć oile można najniżej. Przyjmiemy zatem na po- 

 wiat suski 7 000 Polaków, 



