60 DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



Powiaty grudziądzki, chełmiński, wąbrzeski, toruński, 

 brodnicki i lubawski. 



W nagłówku wymienione powiaty tworzyły dawniej ziemie Chełmińską 

 i Michałowską, miasta większe jak Grudziądz, Chełmno, Toruń były za czasów 

 krzyżackich przeważnie niemieckie, za rządów Rzeczypospolitej żywioł polski 

 wzrósł w nich nieco, ale po okupacyi pruskiej Fryderyk II zaczął zaludniać te 

 miasta, jak już wykazaliśmy, kupcami i rzemieślnikami, sprowadzanymi z głębi 

 Memiec. W powiecie grudziądzkim zniemczyły się naprzód niziny i północna 

 część, sąsiadująca z powiatami suskim i kwidzyńskim. Do powiatów chełmińskie- 

 go i toruńskiego sprowadził Fryderyk II kolonistów, którzy dotąd Niemcami po- 

 zostali jak w Brzozowie, Małem Czystem i Małem Trzebczu pod Chełmnem 

 i w Górskiem pod Toruniem. Grębocin i Górskie miały już w XVI stuleciu ko- 

 ścioły protestanckie. 



"W roku 1804 ziemia chełmińska i michałowska dzieliły się na dwa powiaty 

 tych nazw, Holsche spisał w nich 129 majątków ziemskich w ręku obywateli pol- 

 skich wartości 1 920 264 talarów, a 31 dóbr niemieckich w cenie 951 225 tala- 

 rów. Z ówczesnych obywateli, wymienionych przez Holschego, spotykamy w tych 

 powiatach dziś jeszcze Karwatów, Jackowskich, Działowskich, Gółkowskich, 

 Kalksteinów, Eybińskich, ale spis Holschego nie zdaje się być dokładnym. Ile 

 obywatele Polacy obecnie posiadają jeszcze areału, podamy przy poszczególnych 

 powiatach. 



Spisy bespośrednie. 



Eok 



Narodowość 



Powiat 

 grudziądz- 

 ki 



Powiat 

 chełmiński 



Powiat 

 toruński 



Powiat 

 brodnicki 



Powiat 

 lubawski 



183l| 



Procent Pol. w ludności ogólnej 



11383 

 34,6 



12662 



38,8 



12229 

 35,4 



23143 

 65,9 



22780 

 84,1 



1852| 



Polaków 



Procent Pol. w ludności ogólnej 



15758 

 32,1 



23021 



49,9 



25769 

 49,6 



34518 

 66,4 



31800 

 85,1 



1858| 



Polaków 



Procent Pol. w ludności ogólnej 



16331 

 32,7 



21994 

 47,5 



26081 



48,4 



35408 

 64,9 



32007 

 79,8 



1861| 



Polaków 



Procent Pol. w ludności ogólnej 



16467 

 32,0 



25636 

 49,7 



25441 



46,6 



35961 

 63,8 



34059 

 79,2 



1867| 



Polaków 



Procent Pol. w ludności ogólnej 



15297 

 26,2 



24883 

 46,8 



29773 

 45,9 



39680 

 64,2 



37425 

 78,1 



We wszystkich powiatach widzimy stale zmniejszanie się ludności polskiej 

 w stosunku do niemieckiej, co na karby giermanizacyi zapisać należy, najszybciej 

 ten proces giermanizacyjny odbywa się w powiecie grudziądzkim. Poczucie naro- 



