NADMORSKI. LUDNOŚĆ POLSKA W PRUSACH ZACHODNICH. 



67 



Na powiat starogardzki w obecnej jego rościągłości wypadło w roku 1885 

 37 365 katolików, 10 505 protestantów i 727 żydów. Miasto Starogard miało 3 054 

 katolików, pomiędzy nimi jest szczupła tylko liczba Memców, unormujemy ją, je- 

 dnakże ryczałtem na 100 dusz, a drugie 100 przeznaczymy na resztę powiatu, Po- 

 laków pozostanie zatem 37 165. 



W roku 1867 podano urzędowo na Tczew i Starogard tylko 700 Polaków, ale 

 nie znajdujemy osobnych liczb dla każdego z tych miast. I tu widocznem jest, że 

 każdego mieszkańca, który znał język niemiecki, zapisano jako Niemca, a w mia- 

 stach oprócz małych dzieci wszyscy Polacy mówią także językiem niemieckim. 



Ludność katolicka powiatu świeckiego liczyła w roku 1885 41 713 głów, 

 protestancka 33 148, żydowska 1 368. Dwa miasta tego powiatu Świecie i Nowe 

 są przeważnie polskie, pierwsze ma 3 139, drugie 2587 katolików, dla narodowości 

 niemieckiej odliczamy z nich w Świeciu 139, w Nowem 100, a pomiędzy ludnością 

 wiejską przyjmiemy 500 Niemców -katoliko w, mieszkających na nizinach, chociaż 

 liczba ta będzie może nieco zawielką, gdyż ściśle biorąc pewnie na cały powiat 

 nie naliczylibyśmy 500 katolików, którzy są rzeczy wiście niemieckiego pochodzenia 

 i w domu rodzicielskim mówili poniemiecki!. Odliczywszy liczbę 739 Niemców 

 otrzymamy 40 974 Polaków. Urzędowa statystyka podaje w roku 1867 w Świe- 

 ciu 1 977 a w Nowem 1498 Polaków. Z większej własności ziemskiej w powie- 

 cie starogardzkim przed jego uszczupleniem 14 460 morgów należało do Polaków. 



W powiecie tucholskim są obrachunki równie proste, ponieważ cały powiat 

 miał w roku 1885 20 758 katolików, 6 186 protestantów i 828 żydów, a polskie 

 miasto Tuchola miało 1451 katolików, z tych ani 50 nie jest niemieckiej narodowo- 

 ści, ale liczbę tę dla nich odliczamy. Na pograniczu Kosznejderyi w parafii sławę- 

 cińskiej i w innych parafijach powiatu 550 Niemców katolików przyjąć można, 

 czyli 600 na cały powiat, dla Polaków pozostanie zatem 20 158. W roku 1867 za- 

 pisano urzędowo w mieście Tucholi tylko 103 Polaków! Więksi właściciele Pola- 

 cy posiadają w tym powiecie 20 000 morgów. 



Więcej zawikłanym jest obrachunek w powiecie chojnickim, gdyż tu znajdu- 

 je się znaczna liczba katolików Niemców, zarówno w mieście Chojnicach, jak i po 

 wsiach. W całym powiecie znajdowało się podług ostatniego spisu 38 833 katoli- 

 ków, 10 762 protestantów i 1 105 żydów. Chojnice miały 4 225 katolików, jestto 

 jedno z najbardziej zniemczonych miast, ale ludności polskiej jest w niem kilka- 

 set, tylko że szybko się niemczy. Na petycyi, wygotowanej przed kilku laty 



0 uzyskanie polskiego nabożeństwa, znajdowało się około 300 podpisów Polaków 

 z parafii chojnickiej, przyjmując, że to były osoby dorosłe i w części głowy ro- 

 dzin i uwzględniając liczbę 60 — 80 uczniów polskich w tamtej szem gimnazyjum 



1 kilkudziesięciu Polaków w domu poprawy ; otrzymamy około 1000 Polaków, lecz 

 dla szybkiej giermanizacyi ludności polskiej stale tam zamieszkałej przyjmujemy 

 tylko 500 Polaków w Chojnicach, Niemców katolików pozostanie więc 3725. 



Po wioskach zliczymy najprzód ludność katolicką wiosek kosznejderskich. 

 Pierwotnie zamieszkali Kosznejderzy tylko w czterech gminach a mianowicie 

 w Abrau, Dąbrówce, Sławęcinie i Lichnowie, zwolna skolonizowali dawniejsze 

 osady polskie Hennigsdorf, Ogorzeliny, Harmsdorf, Zamarłe, Deręgowice, Mo- 

 szczenicę, G-ranau, Ostrowite, Silno, Cekcyn niemiecki i Piastoszyn. W tych pię- 



