68 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



tnastu gminach mieszkało w roku 1885 6 502 katolików, kilkudziesięciu z nich na- 

 leżało wprawdzie do narodowości polskiej, ale jestto liczba bez znaczenia. Po- 

 nieważ większa część niemieckich katolików w Chojnicach mówi narzeczem ko- 

 sznejderskiem, a i w dalszej prowincyi dużo znajduje się Kosznejdrów, można 

 ogólna liczbę tego etnograficznego odłamku niemieckiego podać na 10 000 dusz. 



Z owych 6 502 katolików Memców w Kosznejderyi odpada 1161 tj. trzy 

 gminy, które należą do powiatów tucholskiego i złotowskiego, pozostaje więc 

 w chojnickim tylko 5 341. W zniemczonych, nie kosznejderskich wioskach para- 

 fii chojnickiej i na pograniczu Kosznejderyi mieszka 1 645 katolików i to prawie 

 wyłącznie Niemców, do nich dołączamy 600 katolików Niemców z parafii nowo- 

 cerkiewskiej, a to wszystko razem zliczywszy, otrzymamy na powiat chojnicki 

 11 311 Niemców katolików i 27 522 Polaków. Z urzędowemi spisami powyższej 

 liczby porównać niemożna, ponieważ wówczas powiat chojnicki obejmował więk- 

 szą część dzisiejszego powiatu tucholskiego, a w mieście Chojnicach podaje spis 

 urzędowy z roku 1867 tylko 48 Polaków! 



Powiaty złotowski, człuchowski i wałecki. 



Powiat człuchowski należał dawniej do krzyżaków, złotowski i wałecki do 

 "Wielkopolski, po rozbiorze zaś tworzyły mniej więcej wszystkie trzy razem powiat 

 kamiński. W złotowskim jest wielka część ludności polskiej, w człuchowskim już 

 tylko kilka okolic zamieszkują Polacy, w wałeckim niema ani jednej okolicy zu- 

 pełnie polskiej. Oba ostatnie powiaty już przed rozbiorem były bardzo zniemczo- 

 ne, bo w połowie XIII stulecia przywłaszczyli sobie znaczną ich część margrafo- 

 wie brandenburscy, ale później odebrała je napowrót Rzeczpospolita. Obszary 

 własności ziemskiej, które w początku bieżącego stulecia posiadali w powiecie ka- 

 mińskim Polacy, były większe, niż obszary obywateli niemieckich. Pierwsi mieli 

 56 dóbr ocenionych na 1 936 353 talarów, drudzy 22 dóbr w cenie 1 297 971 tala- 

 rów. Dziś posiadają Polacy w powiecie złotowskim 10 000 morgów, w człuchow- 

 skim, jak już wyżej podaliśmy 9 050, a w wałeckim niema większych właścicieli 

 Polaków. 



