70 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



W pierwszej z powyższych tabeli widzimy ludności polskiej powiatu wałec- 

 kiego w roku 1861 23 osoby, w innych latach wcale tam Polaków nie zapisano. 

 Jestto fałsz oczywisty, gdyż samo miasto Wałcz ma paruset Polaków. W drugiej 

 tabeli brak głosów w powiecie wałeckim dlatego, ponieważ Polacy nigdy tam kan- 

 dydata polskiego nie postawili. 



Statystyka wyborcza okręgu człuchowsko-złotowskiego daje nam pewniej- 

 szy nieco środek do obliczenia ludności polskiej, gdyż w roku 1884 niemieccy ka- 

 tolicy odłączyli się tam od Polaków i postawili własnych kandydatów, a chociaż 

 w niektórych wioskach część Niemców katolików oddała głos Polakowi, to z dru- 

 giej strony tu i owdzie głosowali Polacy na Niemca, który był duchownym katolic- 

 kim i dlatego liczby, przypadające na każda narodowość mniej więcej się wyró- 

 wnały. 



Otóż w roku 1884 otrzymał polski kandydat w powiecie złotowskim 3 065, 

 w człuchowskim' 1 907 głosów, główny kandydat katolicko-niemiecki w złotow- 

 skim 211, w człuchowskim 1198, kandydat mniejszości tejże frakcyi w obu powia- 

 tach razem 239 głosów. W wyborach tego roku brało w okręgu człuchowsko- 

 złotowskim udział 70,3$ wyborców zapisanych, przypuściwszy, że udział wszyst- 

 kich partyj był równy, było zapisanych wyborców polskich w powiecie złotow- 

 skim 3 975, w człuchowskim 2 473, ponieważ dalej w owym roku było 20,7$ lud- 

 ności całej uprawnionych do wyborów, więc głosy polskie reprezentują w powie- 

 cie złotowskim 19 080 a w człuchowskim 12 670 dusz. 



Powyższe liczby, mianowicie odnosząca się do powiatu człuchowskiego, są 

 nieco zawysokie, przyczyna tego leży prawdopodobnie w większym udziale wy- 

 borców polskich i w tern, że więcej Memców katolików głosowało na Polaka, niż 

 Polaków na Niemca; słabszy udział Memców katolików tłumaczy się tern, że ich 

 kandydat nie miał najmniejszych widoków powodzenia. Obrachunki szczegółowe 

 w powiecie człuchowskim wykażą różnicę. 



Wypowiecie tym znajdują się dwie zupełnie polskie parafije, borzyszkowska 

 i konarzyńska,' pierwsza ma w powiecie tym 6 735 dusz, druga 3 099, czyli razem 

 9 834, oprócz tego i w innych parafijach leżą polskie enklawy, np. Czarnice, któ- 

 rych 190 mieszkańców są przeważnie Polakami. W sześciu miastach i różnych 

 wioskach powiatu można liczyć sporadycznie mieszkających około 500 Polaków, 

 niedając się sprowadzić na błędne tory statystyce urzędowej, która w roku 1867 

 we wszystkich sześciu miastach tylko 25 Polaków znalazła. Z tern wszystkiem 

 naliczymy w całym powiecie 10 500 Polaków, 17 519 katolików niemieckich, 

 35 340 protestantów i 1586 żydów. 



Powiat złotowski liczył w roku 1885 25 027 katolików, 37 445 protestantów 

 i 2 245 żydów. Większa część ludności polskiej zamieszkuje tu "dwie enklawy, 

 pierwsza leży około miasta Kamienia, druga około Radawnicy i Polskiej Wiśniew- 

 ki; następnie zamieszkuje ludność polska pogranicze powiatu od strony księstwa 

 mniej więcej od wioski Sypniewa do Głupczyna. W tych okolicach Polacy mają 

 przewagę liczebną, lecz w całym powiecie stanowią oni mniejszość. W roku 1867 

 liczono urzędowo w miastach Złotowie 733 Polaków. Sępolnie 279, Krojance 333, 

 Kamieniu 70, Więcborku 226. Co do Kamienia powyższa liczba jest o wiele zama- 



