NADMORSKI. LUDNOŚĆ POLSKA W PRUSACH ZACHODNICH. 



W oznaczeniu odsetek Polaków i Niemców nie mogłem uwzględnić mniejszości nie- 

 wynoszącej 10%, bo i na to potrzeba mapy o większej skali. Kolory odnoszą, się 

 przeważnie do miejscowości, umieszczonych na mapie, ale te miejscowości zostały 

 tak wybrane, że wiernie reprezentują etnograficzny charakter okolicy. Każda zaś 

 miejscowość, która tworzy wyspę etnograficzną, tj. ma inny procent Polaków lab 

 Niemców, niż reszta okolicy, została umieszczoną! oznaczona odpowiednim odcie- 

 niem, ma to miejsce nawet przy małych osadach. A gdzie na umieszczenie takiej 

 osady nie było miejsca, przedstawia ją odpowiedni odcień kolorów. 



Formy enklaw okrągłe lub kwadratowe zależą od sposobu rysowania i nie 

 mają osobnego znaczenia, bo rzecz jasna, że na mapie o takiej skali niemożna ob- 

 szarów gminnych oznaczyć ściśle co do ich kształtów. 



Przy kolorowaniu lasów rządowych, które miejscami tworzą znaczne obsza- 

 ry, trzymałem się innej metody, niż Boeckh, on je oznacza bowiem wszędzie kolo- 

 rem niemieckim, ja zaś dałem im kolor, jaki odpowiada ludności z temi lasami po- 

 wiązanej, tj. urzędników, sług i robotników leśnych, którzy w osadach do lasów 

 należących mieszkają. Trzymając się zasady Boeckha, wypadałoby i dominija, 

 których dziedzic jest Niemcem, ale ludność polską, oznaczyć kolorem niemieckim, 

 ale w takim razie mapa nie przedstawiałaby stosunków narodowościowych, lecz 

 tylko ekonomiczną siłę Niemców. 



Dokładność w odgraniczeniu odcieni nie jest wszędzie ta sama. Podczas gdy 

 w niektórych okolicach można było stosunki etnograficzne przedstawić w najdro- 

 bniejszych szczegółach i oznaczyć z taką ścisłością, na jaką pozwalały rozmiary 

 mapy, w innych trzeba było dla braku dostatecznej informacyi mieć tylko ogólną 

 zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy na uwadze. 



Na pograniczu Wielkopolski, które na mapie się znajduje, zaznaczyłem ros- 

 siedlenie narodowości tylko w ogólnych zarysach, bo nie wchodzi ono w zakres 

 zadania, jakie sobie z góry postawiłem. 



Źródła urzędowe i mapy, z których materyjał czerpałem, podają nazwy miej- 

 scowe tylko w języku niemieckim, w zastąpieniu ich nazwami polskiemi posłużyły 

 mi wymieniony powyżej słownik Kętrzyńskiego i dodane do niego poprawki ks. 

 Kujota, a w wielu razach i własne wiadomości. 



Mapa czyni sprostowanie łatwiejszem jeszcze, niż sam tekst rosprawy, kto 

 zatem, obeznany dokładnie z stosunkami narodowo ściowemi swej okolicy, mapę lub 

 tekst w czemkolwiek dokładniej szemi danemi sprostuje, przysłuży się znajomości 

 naszego obszaru etnograficznego. 



Już po ukończeniu pracy niniejszej ukazało się poważne dzieło urzędowe; 

 D-r Schneider, D-r Petersilie, Das gesammte Yolksschulwesen im preussischen 

 Staate. Preussische Statistik zeszyt 101, Berlin 1889. Zestawienia nasze nie były- 

 by zupełne, gdybyśmy tę jedyną statystykę urzędową nowszych czasów pominęli. 



Pam. Fizyj. Tora IX. 



Dział IV. — 10 



