ST. D0BORZYŃSKT. ZLOŹA MINERAŁÓW. 



11 



Cerusyt w glinach spotyka się w okolicach Sączowa, Boguchwałowie i Prze- 

 czyć i jako domieszka rudy w Górze Siewierskiej. 



Duże zagłębienia wapieni są tylko w części wypełnione przez rudy metali 

 (rys. 4), pozostałą przestrzeń zajęły gliny i piaski. Sąsiadują one z rudami, ~przy- 

 krywają je i przeplatają nawet niekiedj^. Wymienione gliny w pewnej odle- 

 głości od rudy przybierają, często bardzo ładne rozmaite barwy. W pobliżu 

 nie różnią się one niczem od glin wyściełających gniazda, to jest są żółto-bru- 

 dnego koloru i zawierają w sobie bryłki i żyłki rudy. W miarę oddalania się 

 od właściwego złoża rudy ilość bryłek jej w glince maleje i ostatecznie niknie, 

 wtedy glina posiada własności ogniotrwałej. Ilość i jakość glinki ogniotrwałej 

 w danej okolicy jest w odwrotnym stosunku do ilości znajdującej się tam rudy. 

 Najwięcej glinki spotyka się w środkowym pasie: Nowa wieś — Myszkowice; 

 zdarzają się tutaj nawet samodzielne gniazda glinek ogniotrwałych (rys. 5). W pa- 

 sie drugim: Gołąsza-Strzyżowice, chociaż glin jest wogóle nie mniej, ale pośród 

 nich niewiele daje się wyszukać materyału ogniotrwałego. 



W pasach bezpośrednio stykających się z dolomitami ogniotrwałych glinek 

 niema. Rudy i gliny w większej ilości przypadków bywają przykryte białemi 

 piaskami kwarcowemi, tworzącemi często, wskutek nieprzepuszczalności podłoża 

 glinowego, kurzawki, utrudniające wydobywanie rud. Piaski te zajmują często 

 także pewną część gniazda, grubość ziarn ich bywa nader zmienną: przechodzi 

 on bowiem w żwir lub znów w mączkę kwarcową, bywa też niekiedy scemen- 

 towany wapieniem i wtedy zamienia się na miękki piaskowiec. Między pia- 

 skami i glinami istnieją zwykle stopniowe przejścia glin piaszczystych i piasków 

 gliniastych. 



Dla objaśnienia sposobu powstania opisanych gniazd można utworzyć dwie 

 hypotezy. Pierwszem przypuszczeniem byłoby, że gniazda są pozostałością 

 warstw rudy, które istniały kiedyś między dolomitem i wapieniem podstawo- 

 wym analogicznie do Szarlaja. Część z nich ocalała po zmyciu dolomitów 

 w większych zagłębieniach wapienia, który, jak wiadomo, posiada nader nieró- 

 wną powierzchnię i uległa następnie silnemu zwietrzeniu. 



Objaśnienie to opiera się na przypuszczeniu, że dolomit kiedyś pokrywał 

 całą wskazaną przestrzeń, co nie jest pewnem; przytem — jak objaśnić znajdowa- 

 nie gniazd rudy brunatnej na marglach Róthu? Ozem warunkuje się ścisła za- 

 leżność między ilością rud i blizkością jednego z pasem dolomitowych? 



Wobec tego wyłączność pierwszego przypuszczenia musi upaść; należy na- 

 tomiast przyjąć, że w znacznej części opisane wyżej złoża powstały wprost na 

 obnażonej powierzchni wapieni lub może na pewnej przestrzeni pod przykryciem 

 jakichś skał nowszych; powierzchnia wapieni od tego czasu nie uległa znacznym 

 zmianom, jak to wskazuje pewien związek między kształtem jej i obecnością 

 gniazd rudy. Wody, które nasycały się w dolomitach solami żelaza i cynku, 

 osadzały je w zagłębieniach wapieni już to przez wyparowywanie, już też wsku- 

 tek zmianj chemicznej. Tego, że rudy zostały przyniesione z pewnej odle- 



