146 DZIAŁ III BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



w r. 1822 swoje „Enunieratio plantarum hncusquein Volhynia, Poclolia, gub. Kiiowien- 

 sis, Bessarabia cis-Tyraica etc., u Besser widocznie czul potrzebą napisania 

 obszerniejszego i grutowniejszego dzieła. W tym celu, prawdopodobnie z ini- 

 cyatywy Bessera, wydane było . rozporządzenie uniwersytetu wileńskiego, do 

 nauczycieli szkół powiatowych, zalecające zbieranie roślin: „Przepisy do układa- 

 nia zielników" (drukiem J. Zawadzkiego, Wilno, bez roku wydania). Parę słów 

 należy się poświęcić owym „Przepisom." „Flora każdego kraiu iest tym dosko- 

 nalszą i tym bardziey interesuiącą, im więcey okolic iego iest zwiedzonych 

 i przeyrzanych we względzie botanicznym. Wtedy ona rozszerza granice geo- 

 grafii botaniczney, okazuie istotną formę flory i fizyognomiią roślin w niey się 

 zawieraiącyck." „A_żeby flora była dokładną, potrzebna iest wiadomość geo- 

 grafii fizyczney kraiu, a ta wspólną tylko pracą osób w rozmaitych mieszkaią- 

 cych mieyscach, do zupełności należy tey doprowadzoną bydź może." „W tako- 

 wym celu obowiązuią się nauczyciele powiatowych szkół i gymnazyów do ro- 

 bienia zielników, które, aby mogły bydź z pożytkiem zastosowane, powinno ie 

 poprzedzić. § I. Opisanie fizyczne powiatu." Dalej następują rozdziały: „II. Co 

 zbierać należy w celu botanicznym? III. Jakie exemplarze roślin wybierać 

 należy do zasuszania? IV. Jak się zasuszaią rośliny? V. Jakie są potrzebne 

 wiadomości, które maią bydź na osobnych karteczkach do każdey rośliny usu- 

 szoney dołączone? VII. Jak należy pakować rośliny do przesyłania? i VIII. 

 O urządzaniu zielników publicznych". Cała broszurka składa się z 14 stronic 

 druku. W swoim celu, uważam za niezbędne wypisanie jeszcze jednego ustę- 

 pu z owej broszury. 



„Nauczyciel Zoologii i Botaniki Liceum wołyńskiego w Krzemieńcu dr. 

 Besser, na którego ręce te rośliny bezpośrednio będą przesyłane do uzupełnienia 

 zbioru Flory tych prowincyy; posyłki takowe zwróci szkołom ściśle zdetermino- 

 wawszy z nazwiskami, zachowując sobie ieden exemplarz każdey rośliny, które 

 to exemplarze na uzupełnienie wzaiemne tych zbiorów obróci. Każda więc 

 szkoła odbierze za swoie duplikaty inne rośliny, a tym sposobem gorliwością 

 nauczycieli Botaniki i ich uczniów, w przeciągu lat dwóch lub trzech każda 

 szkoła doyśdź będzie mogła do zielnika liczącego tysiąc a może i więcey ga- 

 tunków roślin kraiowych ściśle zdeterminowanych, a to małym bardzo nakładem" 

 (str. 13). 



Za zleceniem tedy władzy uniwersyteckiej zaczęły pracować nad zbiera- 

 niem roślin prawie wszystkie szkoły krajowe, należące do okręgu wileńskiego. 

 Rośliny zasuszone, wraz ze spisami ich, a czasem i opisami geograficzne mi zba- 

 danych miejscowości, były przysyłane do Bessera, który spisy owe na zasadzie 



wych, które stanowią poważny zbiór składający się z 17 ksiąg in folio. Korespodencya owa 

 stanowi obecnie własność uniwersytetu kijowskiego. Zawiera ona wiele cennych wskazówek 

 do wyświetlenia bistoryi badań florystycznyck na początku XIX stulecia, i z tego powodu 

 szkoda, że nie była dotąd w tym celu wyzyskana. 



