156 DZIAŁ III. BOTANIKA 1 ZOOLOGIA. 



opadają, podczas nocnego lotu na piasek pobrzeżny a w dzień rozłażą się szu- 

 kając odpowiedniego schronienia. 



Na murach starych i na płotach także przypadkiem między innemi owa- 

 dami, gnojówce można znajdować. Szukanie w samych kupkach gnoju zwie- 

 rzęcego daje zawsze wynik najlepszy. 



Jak powiedziałem powyżej żuki przebywają najchętniej w kupkach na 

 wpół wyschniętego gnoju; opuszczają zbyt wyschnięty, przemoknięty i zwietrza- 

 ły, ustępując miejsca innym, jak Histeridae (gailiki), Hipocoprus, Trychopterix 

 i t. d. Co dotyczę gatunków odchodów, przekładają zawsze nawóz tłusty ze 

 zdrowych dobrze odżywianych zwierząt; — przebywają też w gnoju zwierząt dzi- 

 kich po lasach różne gatunki żuków, których w odchodach zwierząt domowych 

 albo wcale nie można znaleźć albo też są daleko rzadsze niż w nawozie dzi- 

 czyzny. Przekładają nawóz krowi i owczy nad koński choćby najtłustszy; 

 w świńskim niechętnie przebywają, unikają wogóle nawozu ptasiego, a lęgną 

 się, w braku innego i w odchodach ludzkich. 



Przy wyliczaniu i opisie każdego gatunku poszczególe nie omieszkam 

 wymienić, w jakim tenże nawozie chętniej przebywa, o ile sam to zbadać zdo- 

 łałem. A teraz przechodzę do samego ugrupowania i szczegółowych opisów 

 i charakterystyki poszczególnych gatunków żuków. 



Podział i ugrupowanie zasadza się na kształcie tarczy głowy i budowie 

 szczęk, oprócz tego na urządzeniu nóg, a mianowicie zaś podymu czyli łapki 

 (stopki), oraz ogólnych kształtach pokryw skrzydłowych i odwłoka. 



Podział i ugrupowanie żuków czyli gnojowców. Do gnojowców zaliczamy 

 następujące grupy (podrodziny). 



I. Copridae. Tarcza głowy silnie rozwinięta, 

 poza oczy i szczęki silnie wystająca. Ciało krót- 

 kie spłaszczone. 



II. Apliodidae. Tarcza głowy znacznie mniej- 

 sza, ciało wydłużone, wypukłe. 



CD CD 



O" P 



•O 03 



-i >> 



co u 



Ph 



III. Hylosoridae. Szczęki silnie rozwinięte, wydatne, nie pokryte tarczą 

 głowy. 



IV. Trogidae. Szczęki mocne, mało poza tarczą głowy wystające, ciało 

 mocno chropowate. 



V. Geotrupinae. Szczęki wydatne, nieraz bardzo duże, ciało z wierzchu 

 zaokrąglone, czasem prawie półkuliste. 



W ugrupowaniu i podziale oraz nazwach będę się trzymał świeżo przyję- 

 tego systemu, niepomijając przytem synonimów, które w najnowszych katalo- 

 gach są zamieszczone. 



