160 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



Gymnopleurus Mopsus (Pallas) synonim: pillularius (Mulsant). Wielkość 

 bardzo różna. — Długość: od 16 do 28 mm. Pod względem, ukształtowania ga- 

 tunek nieodmiennie jednakowy. Czarny matowy, delikatnie ziarnisto kropkowa- 

 ny, szczególniej samice są, silniej chropowate od samców. Pokrywy skrzydłowe 

 na całej długości naznaczone 6-ma nikłemi prążkami w równych odstępach, któ- 

 re to prążki często giną, natomiast ukazują się tu i owdzie poprzeczne fałdki. 

 Trzy zęby na zewnętrznym brzegu przednich piszczeli są duże i niezbyt ostro 

 zakończone. Na głowie ma dwie łukowato wystające kończaste prążki z kanta- 

 mi wygładzonemi. Prążki te poczynają się od bocznych wcięć tarczy głowy 

 i zbiegają się nawiasowato przy brzegu przedkarcza, ale nie schodzą się ostro 

 tylko w tern miejscu są zatarte. 



Pojedyncze wyskoki tarczy głowy zaokrąglone. Ukazuje się z pełną wios- 

 ną a w połowie lata ginie, w jesieni niema go wcale. Lubi odkryte, na dzia- 

 łanie słońca wystawione pagórki, cienistych miejsc unika, chociaż w nocy fruwa. 

 "Wszędzie gdzie się ukazuje jest jednokształtny (conform) tak, że okazy al- 

 gierskie niczem się nie różnią od podolskich lub naszych. Gdziekolwiekbądź 

 go znajdowałem, zawsze natrafiałem go w wielkich ilościach. 



Gymnopleurus cantharus, Erichson. — Do poprzedniego bardzo podobny, różni 

 się od niego tern, że jest zazwyczaj mniejszy- Przytem jest tak jak tamten 

 zupełnie czarny ale matowy jakby suknem pokryty, mniej silnie ma oznaczone 

 prążki. Jednakże główną charakterystyką są duże zęby piszczeli Mianowicie: 

 trzy pierwsze są silnie ostro zakończone, gdy u poprzedniego są tępsze; oprócz 

 tego wszystkie krawędzie i wyskoki tarczy głowy są silnie spiczaste. 



W naszych stroi) ach jest daleko rzadszy niż mopsus. 



Nowicki notuje go jako owad pospolity we wschodniej Calicyi, sam 

 go w tej okolicy nie znajdowałem, jak również w guberni podolskiej nigdzie go 

 nie spotkałem. 



Kilka okazów, które mam, dostałem od ś. p. Baumgartena. 



Przebywa w każdym nawozie chociaż przekłada owczy i kozi. 



Copris (G-eoffroy). — Kroimeńozak (Nowicki). — Księżycoróg (Waga). Liczne 

 jego gatunki żyją na lądzie starym, największym z nich jest Catarsus chinentis, 

 owad z południowych Chin i z Indochin. Niewchodząc wszakże w opis ro- 

 dzajów podzwrotnikowych prze;dźmy do charakterystyki naszego księżycoroga. 



Rożki z dziewięciu członków złożone. Grłaszczki szczękowe dość długie, nit- 

 kowate, z ostatnim członkiem wrzecionowatym tak długim, jak dwa poprzodnie ra- 

 zem wzięte. Grłaszczki warg z trzech członków złożone. Pierwszy ich członek dość 

 duży, drugi daleko od niego krótszy, trzeci bardzo krótki. Podbródek opa- 

 trzony zagiętym brzegiem. Dwa języki dodatkowe silnie wystające pokryte gę- 

 stemi rudemi włosami. Tarcza głowy płaska, kształtu półkola, z szerokim silnie 

 poza oczy i narzędzia gębowe wystającym brzegiem. Krawędź tarczy z przodu 

 pośrodku silnie i głęboko wcięta. Sama głowa u samców długim śpiczastym 

 rogiem uzbrojona. Róg u samic zazwyczaj krótszy, jakby obłamany z głębo- 

 kiem wcięciem na końcu. Przedkarcze u obu płci różni się bardzo, gdy u sam- 



