162 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



wewnątrz karbikowanemi prążkami opatrzone. Spód ciała równie wypolerowany 

 jak wierzch głęboko tu i owdzie nakłuciami wyraźnemi pokryty, ku kantom 

 dość silnie rudemi włosami porośnięty; tak samo i brzegi połączeń, oraz kanty 

 nóg posiadają rude włosy. 



Od powyżej opisanych form ciało księżycoroga nigdy niczem się nie różni. 

 Są one takież same na Kaukazie i w Turkiestanie jak u nas pod Warszawą 

 i tu, jako też w całym kraju i we wszystkich jego miejscowościach bardzo po- 

 spolite. W jednej kupce gnoju można znaleźć kilka a nawet kilkanaście sztuk. 

 W całej Europie jest też bardzo pospolitym: na skraju jej południowo zacho- 

 dnim to jest w Hiszpanii, we Włoszech, oraz nad brzegami morza śródziemnego 

 albo zupełnie jak we Włoszech, lub po części jak w Turcyi, zastąpiony jest 

 przez inny gatunek Copris hispahus, który się różni od naszego tern, że jest 

 znacznie większy, posiada płaski silniej zakrzywiony róg. Przedkarcze jego jest 

 nie tak powyłamywane, przytem samice od samców mniej się różnią, tylko 

 mniejszym rogiem i słabiej wystającym garbem przedkarcza. Równie jak nasz 

 wszędzie na południu bardzo pospolity. 



Onitis (Fabricius) Gnojek. Rożki dziewięcioczłookowe. Głaszczki nitkowa- 

 te, trzeci t. j. ostatni ich członek wyraźny. Tarcza głowy z przodu wywinięta 

 albo otoczona równym rąbkiem dość ostrym lub też tępo zaostrzona. Oczy oto- 

 czone tarczą głowy. Przedkarcze bardzo duże, wypukłe, prawie równe po- 

 wierzchni pokryw skrzydłowych, szersze od nich szczególniej w połowie średni- 

 cy wzdłuż przedkarcza idącej. Nogi przednie bardzo silne z czterema dużemi 

 tępemi wyrostkami na zewnętrznej stronie piszczeli. Z tych drugi ząb od koń- 

 ca najdłuższy, trochę łukowato wykrzywiony. Samce mają przednie nogi bar- 

 dzo silne i długie, szczególniej piszczele są bardzo długie, daleko dłuższe niż 

 u samic. Piszczele te u samców pod koniec tępym zębem zakończone z zupeł- 

 nym brakiem stopek i to stanowi między dwoma płciami charakterystyczną róż- 

 nicę, inne różnice, jak np. bardziej wydłużone pokrywy (u samców) lub cokolwiek 

 odmienna barwa, są mało znaczące. Samice za młodu mają u przednich nóg słabe 

 cienkie stopki, ale te wkrótce skutkiem rycia w ziemi zupełnie się zatracają. 



Przedkarcze bez wyrostków z silniej wydatnemi gładkiemi pasemkami 

 (u samic). Tarczka międzyskrzydłowa widoczna, mała, a. zaś przedkarcze przy 

 niej wygięte, ku pokrywom zawsze opatrzone silnemi rozstawionemi wgłębienia- 

 mi, których końce są ku sobie skierowane. Całe ciało zazwyczaj matowe, po- 

 kryte słabemi zmarszczkami i nakłuciami. Przedkarcze u obu płci bez wyrost- 

 ków, u samców jest bardziej wypukłe i większe w porównaniu do innych części 

 ciała niż u samic. Ozoło przecięte łukowatym wyskokiem i dwoma wyrostkami, 

 z których pierwszy przed wyskokiem, a drugi poza nim na środku głowy jest 

 umieszczony. Większość gatunków do tego rodzaju należących, właściwą jest 

 strefie krajów południowych, u nas znajdują się tylko dwa gatunki a miano- 

 wicie: 



Onitis Olivieri (F.) fig. 5, synonim O. Belial (Illiger). Długość 20 do 25 mm. 

 Największy z europejskich, czarny, matowy. Nasada przedniej pary nóg 



