166 



DZTAL III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



wtedy, gdy owad jest w spokoju. Oprócz tego u samców zaraz za rogiem na 

 przedkarczu widocznem jest silne wgłębienie, które przystaje do rogu głowy, 

 gdy owad ją w górę wzniesie. Przedkarcze poza wgłębieniem ma wypukły 

 garb. Samice nie posiadają w przedkarczu wgłębienia, ale za to garb wyższy 

 opatrzony dwoma kłykciami, które u wielkich okazów są bardzo wyraźne. Róż- 

 nice przeto między samcem i samicą w ukształtowaniu głowy i przedkarcza są 

 bardzo wydatne. Barwa owadu prawie zawsze jednakowa. U świeżo wylę- 

 gniętych okazów przedkarcze jest czarne z przebłyskiem słabym bronzowym, 

 u starszych hebanowo czarne matowe, również spód ciała i nogi są zawsze czar- 

 ne. Pokrywy skrzydłowe barwy żółto ochrowej, czasem w szarawy naciek wpa- 

 dające, tu i owdzie większą lub mniejszą ilością nieregularnie ułożonych i nie- 

 foremnych centek upstrzone. Tak przedkarcze, jako też pokrywy łuskowatemi 

 ziarnkami opatrzone, przytem ostatnie przez całą swą długość 7 prążkami opa- 

 trzone, których odstępy są trochę wypukłe. Młode osobniki mają pokrywy tro- 

 chę ciemniejszej barwy, starsze są jaśniejsze. Rozprzestrzenienie tego owadu 

 jest bardzo wielkie; znajduje się w całej Europie, na pobrzeżu północnem Afry- 

 ki, oraz w Azyi środkowej. Wszędzie oddzielne okazy są bardzo do siebie 

 pod każdym względem zbliżone: U nas jest pospolity, choć nie liczny. Pod 

 "Warszawą wszędzie go można znaleźć, równie jest zwykłym jak na całej prze- 

 strzeni kraju. Mam w zbiorze dość okazów koło Warszawy zebranych. Dwa 

 z Arco w Tyrolu, a jednego z kraju usuryjskiego. 



Ont. vacca Lin Er. Figura ,M 10. 



Długość owadu od 75 do 11 mm. 



Samce duże tego gatunku są czasem na pozór do samców poprzedniego 

 O. austriacus bardzo podobne. Kształt rogu i przedkarcza prawie ten sam. 

 Samice daleko bardziej między sobą się różnią, gdyż druga krawędź wystająca 

 głowy, jest silniej rozwinięta i na bokach ma dwa wydatne rożki. Tarcza gło 

 wy u obu płci i szczególniej u samic silniej zaokrąglona, w środku wcięta z wy- 

 winiętym brzegiem. Owad ten nigdy nie przedstawia jednakowych form. Po- 

 jedyncze okazy różnią się od siebie, tak barwą, jako też przedkarczem, które jest 

 albo bardzo chropowate, albo też u niektórych samic prawie gładkie. Samce 

 mają zawsze przedkarcza silniej chropowate niż samice. Wielkie osobniki mają 

 cechy wybitniejsze niżeli mniejsze, a to się daje spostrzegać u samic, które, 

 gdy są duże, posiadają na przodzie przedkarcza poza głową garbik z dwoma 

 wyrostkami, małe samice wyrostków i garbu nie mają. 



Ubarwienie przywiązane jest do miejscowej odmiany. 



Nasze okazy krajowe, zazwyczaj mają przedkarcze z połyskiem metalicz- 

 nym, o jasno zielonym odcieniu. Spód ciała zielono oliwkowy, a pokrywy 

 skrzydłowe jasno żółte z zielonemi nieforemnemi tu i owdzie rozrzuconemi 

 plamkami. Rzadziej zdarzają się odmiany z przedkarczem ciemno-bronzowego 

 koloru. 



Taką odmianę posiadam w zbiorze. Mam też jeden okaz z południowej 

 Erancyi z Hyeres z przedkarczem barwy czerwonawo-miedzianej. U nas znaj- 



