ŹOKI CZYLI GNOJÓWCE KRAJOWE. 



175 



Niektóre gatunki przebywają chętniej w nawozie dziczyzny niż w gnoju 

 domowych zwierząt, o czem w odpowiedniem miejscu nie omieszkam wspomnieć. 

 Rodzaj Aphodius rozdzielamy no podrodzaje, a mianowicie: 



1) Colobopterus Mulsant. 



Tarcza głowy prawie kształtu półkola z silnie wywiniętym brzegiem na 

 przodzie, ku oczom wywinięcie się gubi. Na wierzchu głowy mały o itry róg, 

 który u samic mniej jest wyraźny niż u samców. Przedkarcze u obu płci 

 w porównaniu do pokryw bardzo duże, u samców większe niż u samic. Po- 

 krywy u nasady szersze niż na końcu. Brzegi ich biegną z początku prawie 

 równolegle potem zwężają się słabo ku tyłowi, przy końcu od szwu rozchodzą 

 się pod kątem bardzo rozwartym i nie pokrywają końca odwłoku (pygidium), 

 który zawsze jest widoczny, 



Tarczka międzyskrzydłowa (scutellum) bardzo duża, podłużna, trójgrania- 

 sta, tkwi we wgłębieniu przypłaszczonych pokryw, które w miejscu graniczenia 

 z nią są niemal wgniecione. Nogi dość długie z wystającemi końcami ud poza 

 brzegi pokryw. 



Jedyny nasz krajowy gatunek Colobopterus erraticus Lin. Seidl. Figu- 

 ra JVs 17. 



Długość ciała zwykle 8 mm. 



Głowa, przedkarcze, spód ciała, tarczka i nogi czarne, końce piszczeli 

 czarno-czerwone, a nadto głowa i przedkarcze gęsto nakłuciami usypane. Po- 

 krywy brudno ochro wate lub ciemnobrunatne z czarnym szwem. Pierwsze pa- 

 semko około szwu na pokrywach najwęższe, następne szersze, prawie równie 

 szerokie między sobą. Wszystkie pasemka słabo wypukłe, delikatnemi prążka- 

 mi poprzedzielane, gęsto i drobno ponakłuwane tak samo, jak głowa i przed- 

 karcze. Z tego też powodu cała powierzchnia owadu przedstawia się matowo. 



Opisany gatunek znajduje się w całej Europie, oraz na północnem wybrzeżu 

 Afryki. Słabe odmiany należą do Europy połuduiowej. U nas niezmiernie 

 pospolity i liczny, pojawia się z wczesną wiosną, całemi chmarami w mażących 

 się krowieńcach, na pastwiskach łąkowych. W jesieni nie częsty. W okolicach 

 lasem iglastym porośniętych jest rzadszy, gdyż nie lubi pastwisk leśnych 

 i trzyma się głównie obszernych łąk. Najwięcej znalazłem okazów na Saskiej 

 Kępie pod "Warszawą. Mam też w zbiorze okaz, który znalazłem koło Algieru, 

 pod miastem w r. 1887. Musi to być jakaś miejscowa odmiana. 



2) Coprimorphus (Mulsant). 



Ciało bardziej wydłużone niż u poprzedniego podrodzaju. Głowa, szczegól- 

 niej u samców duża, tarcza jej w środku wywiniętego skraju wgłębiona, ogra- 

 niczona czterema tępemi kantami, połączonemi prawie prostolinijnemi brzegami. 

 U nasady głowa jest najszersza, na wierzchu trzema wyrostkami opatrzona; 

 z tych środkowy jest ostro zakończony, a dwa boczne bardzo tępe i niższe. 

 Prze Ini i tylny brzeg przedkarcza opatrzony wyraźną ostrą krawędzią. Przed- 

 karcze ku przodowi zwężone, boki jego, od środka poczynając, ku nasadzie po- 



