E. MAJEWSKI. — ■ TOPORKI KAMIENNE. 



15 



Cyfry te mówią wyraźnie, że najczęściej toporki ważą 200 do 300 

 grm. To była normalna waga. Takich jest 45 °/o ogólnej liczby. 



Do 500 g wagi jeszcze 30 sztuk dochodzi. Bardzo zaś rzadko 

 brano kawałki cięższe ponad 800 g, bo tylko 6 takich okazów posia- 

 dam, co stanowi zaledwie 5% ogólnej liczby. 



Inaczej grupując widzimy, że 



okazów ważących do 500 g, jest 98, t. j. blizko 90 n / 0 

 cięższych nad 500 już tylko 19 „ przeszło 10% 



Ciężar jednak najdogodniejszy przypadał na 200 — 300 gramów, 

 a właściwie na 200—270 gramów (blizko 40%). 



Tego niemożna uważać za przypadek, polegający na małym wyborze 

 i braku materyału, raczej należy uznać za umyślne dobieranie kamieni nie 

 cięższych od 400 g i nie lżejszych od 200 g. Te były snadź najodpowie- 

 dniejszemi do celu, dla którego narzędzia sporządzano. 



W dalszym ciągu zobaczymy, że tak w istocie było i że wszystkie 

 cięższe nad 500 g i lżejsze od 170 g, były sporządzone, albo przez 

 dążność do przesady, właściwą zawsze i wszędzie pewnym jednostkom, albo 

 z chwilowego braku odpowiedniejszego materyału. 



Nadmienić i tu jeszcze raz wypada, że waga niema ścisłego zwią?ku 

 z długością i że zależała wprost od kształtu kamienia. 



Są toporki krótkie, a grube (Nr. 74, 79, 86, 91, 141, 146), są bardzo 

 płaskie, a szerokie (n-ry 68, 90, 99, 15 1, 156), są wreszcie wązkie i długie 

 (n-ry 88, 143, 94). 



8) Otwór. 



Największą może ze wszystkich cech osobliwość przedstawiają otwo- 

 ry, służące do nabicia toporzyska. 



Są one bardzo małe. Na tysiące toporków, jakie oglądałem po zbio- 

 rach, bardzo niewielka ich ilość pod względem średnicy otworów zbliża się 

 do naszych, i to do większych tylko. A trzeba dodać, że owe wyjątki 

 o małych otworach posiadają też znacznie mniejsze od naszych wymiary. 

 W stosunku do wielkości toporków nadbużańskich i nadstyrskich, średnica 

 ich otworów jest bezprzykładnie niewielką. U małych okazów naszych śre- 

 dnica otworu u góry waha się między 11 mm — 16 mm, u średnich mię- 

 dzy 11 mm — 17 mm; u największych między 14 mm — 19 mm. Wyją- 

 tkowo zaś w jednym okazie wynosi zaledwie 9 mml 



Ogólna liczba mniejszych otworów niż 13 mm jest 10 

 „ „ większych „ „ 16 „ „27 

 Większość tedy posiada średnicę od 13 — 16 ,, ,, 80 



