28 



DZIAŁ IV. — ANTROPOLOGIA - 



mniałern. Brak tedy toporków na owych porzeczach, a bardziej jeszcze 

 obecność grapy brzeskiej, mocno wysuniętej na północ, wyklucza ścisłą 

 zależność tych. narzędzi od warunków geologicznych terenu. To tylko 

 nie ulega wątpliwości, że materyał na toporki uważać możemy niemal za 

 miejscowy. 



Rozkład utworów kredowych i loesu również zasługuje na kilka słów 

 wspomnienia. Jeśli go porównamy z naszą mapką stanowisk toporków, 

 spostrzeżemy, że toporki spotykają się głównie, jeśli nie wyłącznie na ob- 

 szarze urodzajnej gliny mamutowej (loes) leżącej na podłożu utworów 

 kredowych; spostrzeżemy zarazem brak ich na obszarach, zajętych przez 

 pozostałe utwory dyluwialne, jak górna i dolna glina lodowcowa oraz na 

 najświeższych napływach. 



Nie znaleziono ich także w łańcuchu wyżyn południowych. Pomimo 

 tedy widocznej zależności toporków od natury geologicznej okolicy, są one 

 umiejscowione na szczupłym stosunkowo obszarze. Na sąsiednich teryto- 

 ryach, obfitych, a nawet jeszcze obfitszych w odpowiedni materyał, nie spo- 

 tykamy tych narządzi. Wnieść tedy musimy, że na obecność tych topor- 

 ków na cząstce porzeczy Bugu i Styru; wpłynąć musiały inne jeszcze wa- 

 runki i czynniki, które jednocześnie nie działały na terytoryach, pozbawio- 

 nych tych zabytków. 



Aby zdobyć grunt do możliwie jaśniejszego zdania sobie sprawy z tej 

 wyłączności, musimy rozpatrzeć stosunki fizyczne naszej miejscowości 

 w ostatniej dobie geologicznej. 



c) Pod względem stosunków fizycznych w ostatniej dobie geologicznej. 



Mając świeżo w umyśle fakty geograficzne i geologiczne, postarajmy 

 się teraz wyciągnąć z nich wnioski, dotyczące pytania, jak mogła wyglą- 

 dać okolica w czasach przedhistorycznych, jakim czynnikom zawdzięcza 

 dzisiejszą swą postać? Rzecz prosta, nie będziemy się zapuszczali w odle- 

 głą przeszłość geologiczną. Ta nie należy do rzeczy. Chodzi nam głów- 

 nie i jedynie o ostatnią dobę geologiczną, poczynającą się od schyłku epo- 

 ki lodowej, więc o czasy po-lodowe, które nieprzerwanie trwają do dzisiej- 

 szej- doby. Rozdzielimy nasze pytanie na dwie części i zajmiemy się na- 

 przód schyłkiem ostatniej epoki lodowej. 



"Warunki, w jaki.-h znajdowała się nasza część wyżyny lubelsko-wo- 

 łyńskiej dadzą się dość łatwo odtworzyć w wyobraźni. Wszędzie pozosta- 

 ły po niej zbyt widoczne ślady i te uczą nas, że właśnie wyżyna lubel- 

 sko-wołyńska stanowiła dla lodowców wielkiej epoki granicę południową, 

 że była niejako wałem, o który oparły się lody pierwszej epoki lodowej 

 i nie przekroczyły go już ku południowi. Lody te zaścielały grubą sko- 



