54 



DZIAŁ I. METEOItOLOGIJA I IIIDROGRAFIJ A, 



Z 10 spostrzeżeń tym sposobem zrobionych i zredukowanych sposobami 

 przez Brunnowa podanemi '), otrzymałem średnią, arytmetyczną, jako różnicę 

 długości: 



2 m. 35,52 s. od Warszawy na zachód 

 ze zboczeniem średniem ± 4,7 s. 



II. Metoda zakrycia gwiazd przez księżyc (Occultatio), mało stosunkowo 

 wymaga warunków do zrobienia samych spostrzeżeń, choć rachunek jej jest wię- 

 cej złożony, rezultat bowiem porównania z sobą spostrzeżeń, w dwu miejscach 

 czynionych, zależny jest od dokładności pozycyj księżyca i jego paralaksy. Spostrze- 

 ganie chwili zakrycia (Immersio) jest zwyklełatwem; daleko trudniejszemjestokre- 

 ślenic chwili wyjścia (Emersio), jeśli mianowicie następuje ono przy brzegu księży- 

 ca oświetlonym i gwiazda spostrzegana jest słabą. Dla uniknięcia tej ostatniej nie- 

 dogodności, obrałem do porównania gwiazdę a Byka (a Tauri) pierwszej wielko- 

 ści, która nawet przy wyjściu zza brzegu oświetlonego z łatwością dostrzedz się 

 daje. Do obserwacyj użyty był refraktor Steinheila, o 162 mm średnicy objekty- 

 wy. Spostrzeżenie robione d. 22 Lutego 1885 r., porównałem ze spostrzeżeniem 

 tejże gwiazdy w Dorpacie i w Dun-Echt, drugie zaś z 22 Listopada t. i\, ze spo- 

 strzeżeniem D-ra Kowalczyka w Warszawie. Do redukcyi służyły tablice księży- 

 ca, zamieszczone w kalendarzu Berlińskim (Beri. Astr. Jahrbuch). 



Średnia arytmetyczna z trzech porównań z rzeczonemi stacyjami wypadła 

 jako różnica długości 



2 m. 35,70 s. na zachód od Warszawy, 

 zboczenie średnie od średniej wyniosło ± 1,5 s. 



III. Wreszcie bezpośrednie spostrzeżenia zaćmień księżyców Jowisza w dwu 

 różnych miejscach daje, przez proste porównanie miejscowych czasów, odrazu ró- 

 żnicę długości. Sposób ten jednak, bardzo mocno zależny od wielkości lunet uży- 

 tych, jest najmniej dokładny, daje znaczne zboczenia i potrzebuje znacznej ilości 

 spostrzeżeń do osięgnięcia tylko przybliżonego rezultatu. Bóżnice w spostrzega- 

 niu tak wejścia w cień, jak i wyjścia z cienia, stosownie do 'wielkości szkieł do- 

 chodzą nieraz do kilkunastu i kilkudziesiesięciu sekund nawet u spostrzegaczy 

 wprawnych. Ze jest to głównie zależnem od wielkości lunet najlepiej przekony- 

 wają spostrzeżenia zaćmień księżyców Jowisza w Strasburgu 2 ). Uwydatniają się 

 one z powodu dużej różnicy głównego 18-calowego refraktora w porównaniu 

 z narzędziami zwykłych średnich rozmiarów, w których wchodzące w cień księ- 

 życe nikną zupełnie, kiedy w wielkim ref raktorze jeszcze do dwu minut dłużej je 

 widać. Wobec rozwijającej się nowej metody fotometrycznej oznaczania chwil 

 tych zaćmień, sposoby dotychczasowe tracą wartość w zastosowaniu do celu, o ja- 

 kim mowa. Przytaczam jednak ich rezultaty, bo niedogodności wymienione nie 

 zostały z uwagi pominięte; starałem się bowiem spostrzeżenia czynione porówny- 



') M. F. Brunnow, Astronomie Pratique p. 176. 

 ») Astronom. Nachr. Nr 2721, r. 1886. 



