8 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



konać), może się znajdować cały szereg piaszczystych pokładów, twierdzenie 

 powyższe doprowadza do znacznych omyłek, ponieważ zmuszeni jesteśmy 

 przyjmować za podstawę podziału ten pokład piaszczysty, który w danym wy- 

 padku oczom naszym się nasuwa, zwłaszcza też, jeżeli zwrócimy uwagę i na 

 ten fakt jeszcze, że niektóre warstwy gliniaste z najzupełniej identycznym cha- 

 rakterem petrograficznym powtarzają się w obu piętrach dyluwijum — np. t. zw. 

 geschiebefreier Thon w Prusach jest właściwy niższym, u nas zaś najwyższym 

 warstwom dyluwijalnym. 



Głębsze świdrowania w Prusach prowadzą się kosztem rządu i mają na 

 celu oznaczenie natury starszych formacyj, leżących pod napływami. Kilka 

 podobnych otworów świdrowych zaznajamia nas ze składem formacyi trzecio- 

 rzędowej i górnokredowej, a otwór świdrowy w Purmałlen kolo Kłajpedy 

 (Alemel) doszedł prawie do dolnego dewonu, przyczem zauważono brak for- 

 macyi kredowej. Jest to więc jeden z punktów północnej granicy tej forma- 

 cyi. Prace te mają wielkie dla nas znaczenie z tego względu, że pozwalają 

 nam wyprowadzać niektóre wnioski dotyczące utworów trzociorzędowych u nas, 

 wielce podobnych do Pruskich. 



Tak naprzykład staje się prawdopodobnem, że w gub. Suwalskiej, Grodzień- 

 skiej i jak się zdaje we wschodniej części Łomżyńskiej, gdzie formacyja trzecio- 

 rzędowa posiada charakter piaszczysty, nawet przy znacznej miąszości tej forma- 

 cyi w pewnych miejscowościach, niema wcale lignitu, którego eksploatacyjaby się 

 mogła opłacić, ponieważ pokłady lignitu tworzą warstwy podrzędne w glinach 

 plastycznych, rozpowszechnionych po lewej stronie Wisły w Prusach i przyległych 

 częściach Królestwa Polskiego. Natomiast w części Prus na prawej stronie Wisły 

 położonej, gdzie warstwy trzeciorzędowe tak samo jak i u nas we wzmiankowa- 

 nych gubernijach mają charakter piaszczysty, — eksploatacyja pokładów lignitu 

 staje się niemożliwą bądź z powodu nieznacznej miąszości pokładów, bądź też 

 z powodu trudności technicznych. 



Co się tyczy specyjalnie gub. grodzieńskiej, prowincyja ta, mojem zdaniem 

 przedstawia najmniej szans dla podobnego odkrycia. Napotykane tutaj piaski 

 glaukonitowe leżące na kredzie, zarówno ze względu na swój charakter petrogra- 

 ficzny, jak i na znalezione w nich morskie skamieniałości są analogiczne z niższem, 

 glaukonitowem piętrem wschodnio pruskiej formacyi trzeciorzędowej, będącem 

 również utworem morskim i różnią się od górnego piętra oligocenu, w którem nie 

 znaleziono skamieniałości morskich, a w któróm natomiast są nagromadzone utwo- 

 ry lądowe w postaci warstw lignitu. 



Podług analogii z Prusami możliwem byłoby znalezienie u nas bursztynu 

 w piaskach glaukonitowych. Mnie jednakże nie udało się w nich znaleść go ni- 

 gdzie, a że i w otworze świdrowym w Purmałlen w glaukonitowym piasku bur- 

 sztynu nie znaleziono, staje się więc prawdopodobnem, że bursztyn znajduje się 

 w tym piasku jedynie na ograniczonej przestrzeni w pobliżu wybrzeży Sam- 

 landzkich, przynajmiej w większej ilości. 



Utwory dyluwijalne przyległych miejscowości Prus wschodnich przedsta- 

 wiają pewne podobieństwo i pewne różnice od naszych. Analogicznym jest mia- 

 nowicie ich charakter petrograficzny. 



