POSZUKIWANIA GIEOLOGICZNE A. GIEDROYCIA. 



9 



Charakterystycznym utworem zarówno w Prusach jak i u nas do pewnej 

 granicy południowej, gdzie miejscowość traci swój typoAvy charakter dyluwi- 

 jalny, jest czerwony margiel lub glina dyluwijalna, przechodzące na wyższych 

 miejscach w niewypłókany lub też tylko częściowo wyplókany przez wody de- 

 szczowe żwir lodowcowy lub w glinę mocno piaszczystą. Czy jedziemy z To- 

 runia do Królewca, czy też z Kowna do Grodna, wszędzie żwir lub glina pia- 

 szczysta zajmuje najwyższe miejsca okolicy. W miejscach niższych utwory te 

 przechodzą w czerwoną glinę, różniącą się od wyż wspomnianej mniejszą ilo- 

 ścią piasku i żwiru, a w skutek tego większą ciągliwością. Głazy narzutowe 

 spotykamy w obu utworach, w pierwszym jednak obficiej aniżeli w drugim. 



W okolicy pokrytej temi utworami widzimy mnóstwo jezior w kotli- 

 nach pomiędzy wzgórzami i błot torfowych - — powstałych przynajmniej w czę- 

 ści przez zarośnięcie tych jezior. W najbardziej typowej postaci utwory te 

 występują tam, gdzie rzeki nie były w stanie dokonać swej czynności niszczą- 

 cej i niwelacyjnej. 



Taką jest okolica zwana pojezierzem Baltyckiem, ciągnąca się od Prus 

 przez gub. Suwalską i Wileńską do Kowieńskiej i Inflant. 



Znacznie większej rozległości jezior w dawniejszych okresach dowodzą 

 utwory gliniaste i gliniasto-piaszczyste, w niektórych okolicach szeroko rozpo- 

 wszechnione, których związek z utworami jezior współczesnych jest widocznym. 

 Taką okolicę np. widzimy na wschód od Grodna koło Skidla i w Maryj am- 

 polskim powiecie gub. Suwalskiej. 



Stosunkowo niedawno, bo w roku 1836, dość znaczne jezioro Sałaty spły- 

 nęło do Niemna, a z wielkiego jeziora pod miasteczkiem Jeziory w gub. Gro- 

 dzieńskiej niewieleby się zostało, gdyby zniesiono groblę kolo tamecznej pa- 

 pierni, gdyż największą głębokość tego jeziora znalazłem = 3'/ 2 sążni, na ogół 

 jednak nie przewyższa 1 — 2 sążni. 



Oglądając brzegi rzeki Kotry i Niemna można widzieć stopniowe przej- 

 ście od utworów wyż wspomnianych jezior do takich glin, które pod nazwą 

 geschiebęfreie Tkone zostały zaliczone przez gieologów królewieckich do dyluwijum 

 i to dolnego. Wszystkie utwory podobne różnią się od wyżej wymienionych utwo- 

 rów lodowcowych warstwowaniem oraz zupełnym brakiem głazów narzutowych. 



Utwory te, powstałe przez wypłókanic marglowej gliny lodowcowej, odzna- 

 czają się swoją żyznością. W nich zarówno jak i w lossie znajdują się czę- 

 stokroć wapienne wydzieliny oraz mika niekiedy w znacznej ilości. Piaszczy- 

 ste odmiany tych utworów łączą je z napływami rzecznemi, tworzącemi 

 częstokroć grunty najzupełniej jałowe. 



Niezależnie od osiadania wapna drogą czysto mechaniczną, w jeziornych 

 ©sadach znajdujemy też niekiedy warstwy wapienne lub marglowe organiczne- 

 go pochodzenia. Widziałem podobne na brzegach wielu jezior w powiecie 

 Trockim bądź wprost na powierzchni, bądź też pod darnią, po brzegach jezior 

 w miejscach niegdyś bezwątpienia zalanych przez wody jeziora. 



Zdarzało mi się znajdować te utwory i w innych miejscach jakkolwiek 

 me w tak wielkich rozmiarach, mianowicie w powiecie Sejneńskim gub. Su- 

 walskiej w uroczysku Wilkołak, oraz w paru miejscach gub. Łomżyńskiej 



Pam. Fizyj— Tom VI. Dział II. 2 



