10 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



i Wołkowyskiego powiatu gub. Grodzieńskiej, gdzie dzisiaj jezior już niema, gdzie 

 jednak one niegdyś istnieć musiały, co wskazuje obecność bagien torfowych 

 i osadów warstwo wanych. Enge znalazł margle podobne na dnie wielu jezior 

 Pruskich i nazwał je bardzo trafnie kredą jeziorną, dla odróżnienia od twar- 

 dych martwic wapiennych oraz z powodu że są złożone z rozsypujących 

 się za dotknięciem kuleczek, wypełniających przestrzeń pomiędzy odłamkami 

 pokruszonych skorup. Utwory podobne, cokolwiek bardziej gliniaste widzia- 

 łem również w Drohiczynie nad Bugiem pod czerwoną gliną dyluwijalną, gdzie je 

 ktoś za kredę mylnie przyjął, skąd powstała w literaturze wzmianka o rzeko- 

 mem występowaniu kredy w Drohiczynie w gub. Grodzieńskiej. 



Z osadami jeziornemi zwykle w związku pozostają osady rzeczne; najczę- 

 ściej widziałem piaszczyste, zdarzają się też i margliste oraz podobne do lossu. 

 Do osadów rzecznych zaliczam te masy piasków, które się widzieć dają po 

 obu brzegach Czarnej Hańczy i innych rzek wchodzących w system kanału 

 Augustowskiego w okolicy lesistej pomiędzy Augustowem i Grodnem. Wydaje 

 mi się prawdopodobnem przypuszczenie, że w czasie gdy jeszcze Niemen nie 

 przerwał był łańcucha wzgórz dyluwijalnych na północy, okolica ta była w czę- 

 ści jego korytem, w którem Niemen tę masę piasków osadził. 



Dokładna mapa hypsometryczna jedynie byłaby w stanie stwierdzić o ile 

 sluszncm być może przypuszczenie moje, że dolina w której Niemen obecnie 

 płynie jest doliną Wilii, Niemen zaś pierwotnie płynął w pobliżu ujścia doliną 

 Pregla. Do utworów rzecznych należą też, jak powiedziałem wyżej Ostrołę- 

 ckie piaski bursztynowe, nagromadzone przez strumienie spływające z wyżyn 

 okolicznych. 



Tak więc t. zw. górne dyluwijum w obrębie przeżeranie zwiedzonym skła- 

 da się w części z niewyplókanych lub częściowo tylko wypłókanych iłów lodow- 

 cowych i żwiru oraz z utworów napływowych wód jeziornych i rzecznych, 

 z któremi się łączą najnowsze napływy. 



W dolnem dyluwijum szarem, przedzielonem zwykle od górnego w okoli- 

 cy przeżeranie obecnie zwiedzonej, warstwą czystego żwiru i piasku, z łatwo- 

 ścią odróżnić możemy dwa typy. utwory warstwowane — piaski, iły i gliny łu- 

 pkowe z warstwami lignitu; oraz utwory niewarstwowane, niewyplókane lub 

 wyplokane tylko częściowo — na których leżą twarde martwice wapienno-mar- 

 głowe ze szczątkami mięczaków lądowych. 



Gicologowie Królewieccy, w przypuszczeniu, że materyjuł tamecznych 

 utworów dyluwijalnych został rozrzucony po kraju przez góry lodowe pływa- 

 jące po morzu dyluwijalnem, uważają utwory zarówno zawierające głazy narzu- 

 towe jak i niezawierające tych głazów za osady morskie. W okolicy przeżeranie 

 zwiedzanej nie znalazłem na poparcie podobnej teoryi ani jednego faktu. 



Pomiędzy dwoma wzmiankowanemi wyżej poziomami utworów dyluwijal- 

 nych niekiedy łatwo rozróżnić się dającemi, leżą w okolicach przeżeranie zwie- 

 dzonych warstwy piasków zawierające otoczaki i większe głazy i odznaczające 

 się nadzwyczaj silnie rozwiniętem zawilem warstwowaniem. Są to oczywiście 

 utwory powstałe z typowych utworów dyluwijalnych przez wyplókanie tako- 



