12 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



^Y obu tych wypadkach doliny rzeczne odznaczają, się swoją żyznością, od 

 otaczającej jałowej okolicy. Grunt tutaj czarną swą barwą przypomina czar- 

 noziem bardziej południowych okolic. Wododziały w górnej części rzek, skąd 

 piaski nie zostały zniesione — a tylko woda wypłókała z nich cząstki gliniaste 

 i wapienne, odznaczają, się największą, jałowością. Piaski podobne widziałem 

 na drodze z Mielnika do Wysokiego- Litewskiego oraz z Białowieży do Szere- 

 szeica. 



Piaski te są zwykle porosłe lasem sosnowym, chroniącym je od ostate- 

 cznego wyjałowienia. 



Ważną rolę odegrywają te pasma piaszczyste w hydrografii kraju, jako 

 zbiorniki zasilające wypływające z nich rzeki i strumienie. 



Piaski występują jednakże nietylko w wododziałach rzek lub w postaci 

 rzecznych napływów; ukazanie się na powiei - zchni warstw mocno piaszczystych 

 jest również wskazówką, bliskości wychodni starszych pokładów. 



Kreda, we wszystkich zwiedzanych przezemnie miejscowościach gub. Gro- 

 dzieńskiej a wczęści i innych sąsiadujących z nią od północy i zachodu, była 

 wszędzie pokrytą mniej łub więcej glaukonitowym piaskiem kwarcowym. 



Te to warstwy piaszczyste zostały w większości wypadków splókane, 

 a z niemi też w części i leżąca poniżej kreda. Ponieważ kreda jest miękką, 

 i łatwo rozmyciu ulega, wapienne jej cząstki zostały wyplókane, glaukonit po- 

 kruszył się lub uległ rozkładowi a krzemienie i gruby piasek kwarcowy pozo- 

 stały na dawnem miejscu. Zjawisko to dość wyraźnie się przedstawia w tych 

 zwłaszcza razach, kiedy skały kredowe występują, na powierzchnię na zna- 

 cznej przestrzeni. 



Tak np. w pobliżu linii wychodniej kredy — Roś-Piaski w pow. Wołko- 

 wyskim; dalej na południe od m. Dzięcioł w pow. Słonimskim gdzie ko- 

 ło Źodziejek, Nagórnik i innych występuje kreda,' — lub w tymże samym powie- 

 cie Słonimskim po drodze ze Słonima do wsi Samicze, gdziekolwiek kredę ko- 

 pią, grunt jest mocno piaszczysty i składa się w połowie prawie z krzemieni, 

 nadających mu odcień białawy. Stąd też nazwy wsi Białodolno, Białogórno 

 koło m. Mołczadzi w pow. Słonimskim. 



Działanie wyżej wspomnianej przyczyny staje się mniej wyraźnem tam, 

 gdzie wychodnie kredowych utworów są rzadkie, zwłaszcza zaś tam, gdzie, jak 

 np. na północy, dyluwijalnc warstwy bardzo są grube. W tych okolicach są- 

 siedztwo starszych formacyj pozostawia ślady głównie w warstwo wanych utwo- 

 rach dolnego dyluwijum. Tak np. w sąsiedztwie formacyi glaukońitowej dolno 

 dyluwijalnc piaski zabarwiają się wyraźnie na zielono, zawierają glaukonit 

 i mikę w wielkiej obfitości, jak niemniej otwornice, właściwe utworom kredo- 

 wym, jak to znalazł prof. Grewingk w piaskach Wilna i Grodna. 



Jeżeli na kredzie leży nieprzeplókana glina lub margiel lodowcowy, daje 

 się zauważyć ciekawe zjawisko, polegające na tem, że z jednej strony kawały 

 ''.I gliny widnieją pośród, szutru kredowego i odwrotnie — szuter kredowy leży 

 kawałkami w przykrywającej go typowej czerwonej lub siwej glinie dyluwi- 

 jalnej przyczem trudno niekiedy bywa przeprowadzić ścisłą pomiędzy temi dwo- 

 ma utworami granice {Suraż i inn.). 



