21 



DZIAŁ U. G1E0L0GIJA. 



rozleglejszych jezior, przedstawia jezioro Pojeziory na Żmujdzi, co wnosić mo- 

 żna z charakteru jego skośnych brzegów, w górze złożonych ze żwiru, w dole 

 ząś Z niarglu pyłowego. 



Wskutek rozmywającej czynności wód spływających do rzek i strumieni, 

 zarówno aluwijalnych piasków jak i poniżej leżącego czerwonego marglu bra- 

 knie niekiedy po obu brzegach rzeki w bezpośredniem ich pobliżu, a to 

 na przestrzeni tern szerszej, im większa jest rzeka, tak że oddalając się od rze- 

 ki w kierunku prostopadłym do jej biegu spotykamy nasamprzód lodowcowe 

 gliny z mnóstwem żwiru, dalej powyżej leżący czerwony margiel, wreszcie alu- 

 wijalne piaski i żwiry. Na okoliczność tę należy zwrócić uwagę przy układa- 

 niu dokładnych map gruntowych tej okolicy. Pas czerwonego marglu lodow- 

 cowego, zwykle leżący w pobliżu rzek, jest najżyzniejszym. Miejscowy tak zw. 

 czarnoziem leży zawsze na czerwonym marglu. Żyzność a zatem i wartość 

 ziemi zależy, caeteris paribus, od tego, jak grubą jest warstwa przykrywające- 

 go margiel piasku. Nieznaczna warstwa piasku nietylko nie zmniejsza, lecz 

 zwiększa jeszcze wydajność gleby, polepszając fizyczne jej własności. Okolice 

 zaś, gdzie warstwa piasku jest grubszą, mają przy normalnych warunkach 

 grunty złe, dające się jednak z mniejszym lub większym nakładem poprawić 

 przez domięszkę marglu, leżącego w pewnej głębokości. Dlatego też przy ra- 

 cyjonalnej taksacyi gruntów gub. Suwalskiej i Kowieńskiej piaszczyste grunty 

 w powiatach Rosieńskim, Władysławo wskim, Maryj ampolskim, Wiłkomierskim, 

 Kalwaryjskim i Kowieńskim powinny być wogóle wyżej szacowane wskutek 

 możliwości polepszenia fizycznych właściwości gleby przez dodanie marglu pod 

 nim leżącego, aniżeli piaski i żwiry na południe od litewskiego pojezierza 

 w pow. Suwalskim i Augustowskim położone, gdzie niema materyjałów mo- 

 gących grunty poprawić. 



Na południowej granicy rozmieszczenia czerwonego marglu zaczyna się 

 z pod jego pokrywy wynurzać okolica falista, w której przeważają mniej lub 

 więcej piaszczyste gliny lodowcowe lub lodowcowe piaski. Okolica ta składa 

 się z wzgórz podługowatych i kotlin pomiędzy niemi za\v r artych, tworzących 

 tak z w. pojezierze litewskie. 



Zarówno wzgórza jak i kotliny mają kierunek stały, jak to widać na ma- 

 pie z kierunku dłuższej osi licznych jezior wypełniających niektóre kotliny tej 

 okolicy. Z mapy tej widzimy, że kierunek tej dłuższej osi we wschodniej czę- 

 ści pojezierza w obrębie arkusza 5-go jest NNO — SSW, na południku m. Sejn 

 przechodzi w N — S, a na południku m. Suwałk w NNW — SSO. Oprócz tego 

 kierunku kotlin w pojezierzu dostrzega się także falistość powierzchni w kie- 

 runku mniej więcej prostopadłym do pierwszego. 



Jezior, których dłuższe osi odpowiadałyby tej poprzecznej falistości, nie- 

 wiele jest w pasie jeziornym, natomiast kierunek jej wyraża się bardzo dobi- 

 tnie na południe granicy pojezierza, w pasie piaszczystym — w kierunku prądu 

 rzeki Hańczy i w części jezior należących do jej systemu, jak Wigry, Okunin. 

 Szczególniej wyraźną jest ta falistość w systemie jezior, przez które przepływa 

 rzeka Rospuda: Eospuda, Kamienne, Garbas, Siekierzewo, Rossig, a także w jez. 

 Blizno na polud. od jez. Wigierskiego polożonem, które są jakgdyby wyorane 



