26 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Na najwyższych miejscach (800—980 st.) piaszczystych glin z głazami na- 

 rzutowemi, współrzędny jej piasek z takiemi głazami oraz żwir lodowcowy na- 

 przemian z piaskiem są najpospolitsze. Głazy narzutowe gromadzą się na naj- 

 wyższych punktach miejscowości a nade wszystko są obfite tam gdzie się zaczy- 

 na spadek pojezierza Litewskiego ku południowi. Dalej ku południowi na 

 stokach wzgórz spotykamy warstwy grubego żwiru naprzemian z piaskiem. 

 Utwory te w sąsiedztwie lub w obrębie pojezierza tworzą faliste wzgórza, da- 

 lej zaś ku południowi prawie równą powierzchnię, pokrytą jednakże podługo- 

 watemi zagłębiami równoległemi do kierunku jezior, o których wyżej mó- 

 wiliśmy. 



Podobny charakter powierzchni, składu i kolejnego następstwa warstw 

 na powierzchni widzimy na przejściu z pojezierza Telszewskiego powia- 

 tu do równiny Rosieńskiego i Kowieńskiego powiatów. I tutaj także widzi- 

 my piaszczyste gliny z głazami narzutowemi, przykrywające razem z piaskiem 

 lodowcowym i żwirem najwyższe punkty pojezierza, na południowym zaś jego 

 stoku — wielkie nagromadzenie głazów narzutowych a dalej warstwo wane żwi- 

 ry i piaski. Jeszcze dalej ku południowi, jak widzieliśmy wyżej, spotykamy 

 warstwowany margiel lodowcowy i margiel pyłowy. Analogiczne warstwy py- 

 łowych i plastycznych czerwonych margli spotykamy na pol. od piaszczystego 

 pasma południowej części gub. Suwalskiej i części Łomżyńskiej. Wogóle, 

 w pasie jeziornym spotykamy bądź pierwotny, bądź też grubszy tylko przemy- 

 ty materyjał lodowcowy, bardziej zaś ku południowi drobniejsze produkty roz- 

 mycia pierwotnego materyjalu. Wskazuje to nam warunki tworzenia się 

 wyż wspomnianych napływów. 



Jakkolwiek liczba jezior wzgórzystego pojezierza bardzo jest znaczna, 

 a niektóre z nich znaczne zajmują powierzchnie, powierzchnie te nieustannie 

 się zmniejszają w skutek zamulenia jezior przez napływy naniesione z wąwo- 

 zów, przerzynający cli okoliczne wzgórza. W ten sam też sposób zamulają się 

 pojedyncze kotliny nienapelnione wodą. Czynność parowów szczególniej 

 w ostatnich czasach, po wytępieniu lasów stała się ożywioną. Niektóre z je- 

 zior zarosły torfem, z niektórych pozostały w skutek podobnego zarastania 

 tylko nieznaczne okrągłe okienka, odznaczające się wielką głębokością. Takie 

 jeziorka spotykamy np. w wielkiej ilości pośród torfowisk na brzegach górnej 

 części rz. Szeszupy w gub. Suwalskiej. Cały ich szereg przedstawia, jak się 

 zdaje, resztki powierzchni jednego wielkiego jeziora, w części zamulonego przez 

 osady rzeczne, w części zarosłego torfem. 



Nu pol. brzegu jeziora Metele miałem sposobność widzieć nadbrzeżne wa- 

 ły, z piasku, żwiru i większych głazów utworzone przez lody wiosenne. Wy- 

 sokość podobnego wału wynosi około 4 stój). Wyraźne ślady dawnych wałów 

 brzegowych widziałem tylko na brzegach jeziora Zuwinty. Być może, że sto- 

 Bunkowa rzadkość dawnych walów brzegowych tłumaczy się tą okolicznością, 

 iż mogły one być zamaskowane żwirem i piaskiem, które zwykle w obfito- 

 ści na brzegach jezior są rozwinięte i przedstawiają prawdopodobnie rezultaty 

 wspólnego działania wód jeziora i deszczowych strumieni, spływających z ota- 

 czających wyżyn. W niektórych wypadkach udało mi sic odńaleść warstwy 



