OPIS ANAMEZYTU WOŁYŃSKIEGO S. PFAFFIUSA. 



39 



cia światła przy obracaniu kryształu pod mikroskopem w polaryzowanem świe- 

 tle przy skrzyżowanych pryzmach Nikola; kat ten wynosi mianowicie według 

 moich pomiarów około 39° — 40° z krawędzią pryzmatu. 



Szczegóły powyższe udaje się zbadać tylko na szlifach, poddanych przez 

 pewien czas działaniu niezbyt mocnego kwasu solnego, a to w celu oddalenia 

 kryształków magnetytu, który w wielkiej ilości zapełnia przestrzenie między 

 plagijoklazem i augitem, lub jest wrosły w ich kryształy; magnetyt występuje 

 tu w takiej ilości, że maskuje poniekąd szczegóły złożenia skały; występuje on 

 av postaci skupień, składających się z nieregularnych ziarnek lub tworzy oddzielne 

 kryształki o kwadratowych przekrojach. Działaniem kwasu solnego może być cał- 

 kowicie usuniętym, jednakże na szlifach, które były poddane działaniu kwasów 

 i z których przeto magnetyt został wyciągniętym, możemy z łatwością zauwa- 

 żyć czarne kryształki, tworzące niekiedy znaczne skupienia; jest to oczywiście 

 żelaziak tytanowy (FeTi0 3 ), co potwierdza skład chemiczny skały, zawiera- 

 jącej l,9G°/ 0 dwutlenku tytanu (Ti0 2 ). Rysunek na tab. III A. przedstawia 

 właśnie jeden szlif, który nie był poddany działaniu kwasu solnego. 



Niemniej ważną i nader charakterystyczną składową częścią wołyńskiego 

 bazaltu jest tło szkliste (glasige Basis), występujące tu pod postacią ciemno-sza- 

 rej, pół przezroczystej, bezkształtnej (amorph) masy, niepolaryzującej światła. 

 Masa ta stanowi tło, w którem pogrążone są kryształy innych minerałów, nie 

 posiada ona własnych konturów, lecz wypełnia przestrzeń wolną między mine- 

 rałami oraz przenika niekiedy w szpary plagioklazu i augitu. Szkło to wypeł- 

 niają tak obficie ziarnka i kryształki magnetytu, że niepodobna go wydzielić 

 z pośród innych minerałów w stanie dostatecznie czystym do analizy. 



W dalszym ciągu znajdujemy w naszej skale dosyć dużo zawartości bron- 

 zowego, żółtego lub zielonkawego koloru; nie polaryzują one światła i spoty- 

 kają się w tern większej ilości, im bardziej zwietrzałą oglądać będziemy skalę, 

 są to rozmaite produkty rozkładu augitu, plagijoklazu i szklistej masy, noszące 

 ogólną nazwę minerałów chlorytoivych. 



Oliwinu w bazalcie wołyńskim, wbrew twierdzeniu Karpińskiego, niema 

 zupełnie; robiłem w celu wynalezienia go specyjalne poszukiwania, które 

 spełzły na niczem. Wszystkie badane przezemnie szlify pozbawione były tego 

 charakterystycznego minerału. 



Czasem udaje się spostrzedz w skale drobne igiełki apatytu, jest go tu 

 bardzo niewiele i trudno go dostrzedz, gdyż maskują go inne minerały; pomi- 

 mo to udało mi się widzieć parę igiełek tego minerału, wespół z ziarnkami 

 plagijoklazu, gdym oglądał wydzielony zapomocą elektromagnesu plagijoklaz, 

 w celu przekonania się, czy jest on dostatecznie czystym do analizy chemi- 

 cznej. 



Najciekawszem jednak bczwątpienia zjawiskiem, jakie w bazaltach wo- 

 łyńskich dostrzedz się daje jest żelazo metaliczne, jakie się w niem znajduje. 

 Karpińskiemu należy przyznać zasługę pierwszego spostrzeżenia tego ciekawe- 

 go zjawiska. 



Obecność żelaza sprawdzoną została sposobem, jaki się zwykle używa 

 przy mikroskopowem badaniu meteorytów; preparat poddanym był działaniu 



