40 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



nasyconego roztworu koperwasu miedzianego, wydzielająca się w stanie meta- 

 licznym miedź osiada na drobnych ziarnkach żelaza i może być łatwo dostrze- 

 żoną, jeśli oglądać będziemy preparat w odbitem świetle padających z góry 

 promieni słonecznych. Kropeczki miedzi posiadają wtedy bardzo wyraźny me- 

 taliczny połysk, który niknie, jeśli zasłonić światło z góry padające, a pozosta- 

 je bez zmiany, czy oświecamy, czy też nie oświecamy preparat z dołu. Spo- 

 sób taki daje możność zobaczenia, jak jest rozdzielone metaliczne żelazo w ma- 

 sie bazaltu. Zjawia się ono tutaj pod postacią nadzwyczaj drobnych punkci- 

 ków, rozrzuconych najczęściej pojedynczo, albo tworzących skupienia z 4 — 10 

 naraz. Punkty te leżą zawsze na ziarnkach magnetytu. Obecność metali- 

 cznego (rodzimego) żelaza w skalach bazaltów wołyńskich jest faktem nieule- 

 gającym wątpliwości, ilość tego żelaza (aczkolwiek nader nieznaczna) została 

 oznaczoną drogą chemiczną (0,04%). Fakt znajdowania się rodzimego żelaza 

 w naturze jest nadzwyczaj ciekawym pod względem naukowym, stoi on w sprze- 

 czności z rozpowszechnionem mniemaniem, że na powierzchni ziemi niema że- 

 laza metalicznego. Dotąd jednak znanemi były tylko trzy miejscowości, gdzie 

 znajdowano metaliczne żalazo; Andrews odkrył je w bazaltach hrabstwa An- 

 trim w Irlandyi, Reuss (i inni) w bazaltach Saksonii i wreszcie Nordenskjold 

 znalazł je w wielkiej ilości w bazaltach Grenlandyi, oprócz tego znalazł on 

 tam ogromne masy metalicznego żelaza, leżące na powierzchni ziemi, żelazo to 

 pozostaje po zwietrzeniu skał bazaltowych. Przyczyna powstania takiego me- 

 talicznego żelaza wewnątrz rozpalonej płynnej masy, jaką tworzyły w czasie 

 swej genezy bazalty, jest dotąd zagadką, rozwiązanie której rzuci zapewne no- 

 we światło na historyją powstania i zmiany skał wybuchowych. 



Badanie mikroskopowe skały, dając możność ocenienia składu mineralo- 

 gicznego i złożenia skały, a tem samem oznaczenia jej miejsca w systematyce, 

 służy jednocześnie za ważną wskazówkę, jaką drogą pi-owadzić należy badanie 

 chemiczne, dlatego poprzedzać powinno analizę. 



Produkt luietrzenia bazaltu, przedstawia się jako brudno-zielonkawa, zie- 

 mista, miękka masa. Oblepia on pod postacią kory, grubej niekiedy na cal 

 i więcej, slupy bazaltu zewnątrz i tworzy całą masę ich górnych części; bada- 

 ny pod mikroskopem przedstawia następujące szczegóły: składa się przeważnie 

 z ziarn oliwkowo-brunatnego i zielonkawego koloru, są to rozmaite stopnie 

 rozkładu augitu i plagijoklazu, przedstawiające minerały do grupy chlorytu na- 

 leżące, których bliżej zdeterminować niepodobna. Występują one av takiej 

 masie, że maskują Avszystkie inne części składowe i dopiero po oddaleniu ich 

 mocnym kwasem solnym, który je rozkłada, dostrzegamy nieliczne kryształy 

 plagijoklazu, resztki tła szklistego i Aviele bezkształtnej krzemionki (chalcedo- 

 nu), która także powstała drogą wydzielenia się przy rozkładzie różnych czę- 

 ści składowych bazaltu. 



