42 



DZIAŁ H. CIEOLOGI.JA. 



Określenie kwasu fosfornego dokonanem zostało w oddzielnej porcyi. 

 3.5763 g doskonale sproszkowanej skały, poddane były działaniu mocnego 

 kwasu azotnego w ciągu 24 godz.; cały kwas fosforny, który znajduje się 

 w -kale jako składowa część minerału apatytu przechodzi do roztworu; po od- 

 daleniu z roztworu krzemionki, kwas fosforny można strącić molybdenianem 

 amonu i określić potem jako pirofosforan magnezu (Mg 2 P 2 0 7 ). Otrzyma- 

 łem 0.0114 g pięciotlenku fosforu (P 2 0 5 ), czyli 0.21%. 



Określenie całej ilości żelaza dokonanem zostało przez mianowanie zapo- 

 mocą roztworu nadmanganianu potasu (KMnO ł ). Określenie to dokonanem 

 zostało av analizie prowadzonej drogą stopienia skały z sodą. Określiwszy że- 

 lazo, oraz mając sumę tlenniku żelaza i glinki (Fe 2 0 3 -f- A1 2 0 3 ), otrzymamy 

 z różnicy ilość glinki. Bazalty- -wołyńskie zawierają jednak zarówno tlenek, 

 jak i tlennik żelaza. Ilość tlenku żelaza (FeO) została określoną sposobem na- 

 stępującym '). 



Około 1 g proszku wkłada się do szklanej rurki i zalewa mocnym kwa- 

 sem siarczanym, poczem rurka zostaje zalutowaną i ogrzaną do 200°C. Skała 

 przy tern ulega zupełnemu rozkładowi przez kwas siarczany i w otrzymanym 

 przez to roztworze należy natychmiast określić przez mianowanie ilość tlenka 

 żelaza; ilość tlenniku wypada z różnicy. Oznaczenie tlenku żelaza dokonanem 

 zostało 2 razy i otrzymano przytem prawie jednakowe rezultaty (8,62°/ 0 ). 



Określenia dwutlenku tytanu 2 ) (Ti0 2 ) dokonałem w oddzielnej porcyi. 

 2,4681 g minerału rozłożyłem kwasem fłurowodornym, w otrzymanym roztwo- 

 rze strąciłem tlennik żelaza, glinkę i dwutlenek tytanu zapomocą amonijaku. 

 Otrzymany osad rozpuściłem w kwasie siarczanym, którego nadmiar nasyciłem 

 sodą i następnie dolewałem mocnego roztworu podsiarczanu sodu (Na 2 S 2 0 3 ) 

 dla oddzielenia żelaza, które wskutek tego odtlenione, jako sól tlenku żelaza pozo- 

 staje w roztworze, a dwutlenek tytanu i glinka strącają się po zagotowaniu roz- 

 tworu; oddzielone tym sposobem od żelaza, glinkę i dwutlenek tytanu należy 

 stopić z siarczanem kwaśnym potasu (KHS0 4 ), następnie rospuścić w zimnej 

 wodzie i roztwór zagotować. Dwutlenek tytanu strąca się wskutek gotowania 

 całkowicie i zebrany na nitrze, może być zważonym. Otrzymano 0,0592 g 

 dwutlenku tytanu, co odpowiada 1,96%. 



Wi •eszcie oznaczona została ilość metalicznego żelaza zawartego w skale. 

 Oznaczenie to dokonanem zostało dwoma odmiennemi sposobami, które dały 

 zupełnie zgodne rezultaty. Pierwszy sposób Andrewsa, polega na tem, że do- 

 skonale sproszkowana skała (proszkować należy w agatowym moździerzu i uni- 

 kać użycia żelaznych narzędzi, żeby nie wprowadzić odrobinek żelaza) pod- 

 daje się działaniu stężonego roztworu siarczanu miedzi (CuS0 4 ); siar- 

 czan miedzi działa na metaliczne żelazo, przeprowadzając je w rozpu- 

 szczalny w wodzie siarczan żelaza i wydzielając równoważną ilość metali- 



') R. Frespnius. Anleltung ziir Quantitativeu Chrm. Anal. § 160. 

 2 ) Ibidem. § 107. 



