46 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Karpinskij sadził, że plagijoklaz wołyńskiego bazaltu jest andczynem lub 

 oligoklazem; skład chemiczny tego plagijoklazu jest rzeczywiście bliski an- 

 dezynu. 



Ciężar właściwy plagijoklazu (piknometr przy 21,6°C) jest 2,6120. 



Szkło zostało oddzielone od skały następującym sposobem, opartym na 

 różnicy ciężarów właściwych. Gruby proszek bazaltu poddany został działa- 

 niu kwasu solnego dla oddalenia żełaziaku magnetycznego i tytanowego; nie 

 udało mi się jednak oddalić całkowicie żelaza z powodu, że wrośniętem jest 

 ono w całej masie szkła; otrzymany tym sposobem proszek umieszczony zo- 

 stał w przyrządziku Harady i oblany tak zw. ciężką cieczą, t. j. roztworem 

 jodnikn rtęci (HgJ 2 ) w jodku potasu (KJj. Ponieważ ciężar właściwy takiego 

 roztworu jest bardzo wysoki (jeśli roztwór jest dostatecznie stężony, przenosi 

 3,5), wszystkie więc minerały składające bazalt, jako posiadające znacznie niż- 

 szy ciężar właściwy będą w nim pływały; dolewając ostrożnie wody można 

 otrzymać roztwór niższego ciężaru właściwego niż augit, lecz wyższego niż 

 szkło i plagijoklaz; augit opadnie więc na dno, a szkło z plagijoklazem będą 

 pływały po powierzchni cieczy i mogą być zebrane; tak samo, powtarzając 

 kilkakrotnie powyższą operacyją, możemy oddzielić szkło od plagijoklazu 

 i zmieniając według potrzeby ciężar właściwy roztworu, otrzymać dowolną 

 ilość szkła w dosyć czystym stanie; nie udaje się tylko oddzielić od niego cał- 

 kowicie żełaziaku magnetycznego, który wrasta w jego masę. Dlatego też 

 otrzymujemy w rezultacie analizy chemicznej nadmiar żelaza i stosunkowo ma- 

 łą ilość krzemionki, chociaż wiadomo, że szkło w bazalcie jest jedną z kwa- 

 śnych składowych jego części; wyniki więc analizy nie mogą tu mieć znacze- 

 nia całkiem ścisłych określeń. 



Skład jego przedstawia się tak: 



Si0 2 





42,77 



Fe 2 0 3 





12,58 



A1 2 0 3 





26,50 



CaO 





9,34 



MgO 





2,78 



KoO 





1,60 



Na 2 0 





3,22 



Wody i części lotnych 1,21 



100. 



Ciężar właściwy szkła, określony w piknometrze przy 21,6° C, jest 2,8831. 



