210 DZIAŁ III. BOTANIKA. 



Wymienione zakręty Niermici utworzyły półwysep, z dwu ramion złożo- 

 ny, do powiatu trockiego należący, wsunięty w powiaty ma ryj am polski i kalwa- 

 ryjski, widoczny na najmniejszej mapie Królestwa. Półwysep ten, o powierzch- 

 ni 77 /im 5 (około 1,4 mili 2 siedmiowiorstowej), nazywam birsztańskim, od naj- 

 ważniejszej na nim miejscowości Birsztan, głośnych z powodu wód mineral- 

 nych. 



Przeszłego roku, od 6-go do 15-go Sierpnia, zbierając tam rośliny, zapo- 

 znałem się z tą zajmującą okolicą. 



Powierzchnia półwyspu jest mniej więcej plaska, ale utworzona z dwu 

 tarasów różnych wzniesień. Taras wyższy, z gruntami przeważnie gliniastemi, 

 jest wzniesiony średnio około 40 metrów nad powierzchnią Niemna i zalega 

 większą część półwyspu. Taras niższy, z gruntami przeważnie piaszczystemi, 

 wznosi się ponad najwyższy stan wody, zajmując mniejszą część półwyspu. 

 Ten niższy taras, być może, że jest odsepiskiem wód niemnowych, gdy jeszcze 

 były nierównie większe od dzisiejszych i gdy rzeka nie miała jeszcze tak głę- 

 bokiego koryta. Obecnie Niemen, czy to przy wyższym, czy przy niższym ta- 

 rasie płynie, zwykle ma brzegi stromo ku wodzie spadające. A że w którą- 

 kolwiek stronę półwyspu pójdziesz, zawsze się z Niemnem spotkać musisz, 

 że przytem i taras wyższy spuszcza się do tarasu niższego znaczną spadzistością, 

 w różnych kierunkach snującą się po półwyspie; więc okolica, choć równinna, 

 wygląda jakby wzgórzysta. Co krok spotkać można piękny widok, którego 

 główną okrasą Niemen w głębokim wąwozie, z coraz to inną krzywizną za- 

 krętów. 



Chociaż boki tego pięknego wąwozu płaszcz roślinności okrywa, tam je- 

 dnak, gdzie wody wyższy taras podmywają, widać nieraz wielkie obnażenia 

 żółtych lub czerwonych glin, a niekiedy warstwy 0,5 m i grubsze żwirów, zło- 

 żone z obtoczonych przez naturalne działacze ułamków skał granitowych, ka- 

 mieni Avapiennych i krzemieni. Wielkie eratyczne bloki czasem się z glinia- 

 stej spadzistości wynurzają, a samo nabrzeże bywa zawalone takiemi kamienia- 

 mi. Jeżeli który z nich, znacznych wymiarów, usadowi się na dnie rzeki, sta- 

 je się przeszkodą w żegludze i nazywa się w narzeczu nadniemeńskich flisa- 

 ków odyńcem. 



Ponieważ w warstwach żwirowatych, jak powiedziałem, znajdują się ka- 

 mienie wapienne z wylizanemi brzegami, a jest ich dużo, wiec palą z nich wa- 

 pno na półwyspie. 



Na mapie geognostycznej Królestwa Polskiego J. P>. Puscha (Pamiętnik 

 Fizyjograficzny Tom I Tabl. VIII) cały półwysep ukolorowany jest żółto 

 i oznaczony literą q, ma więc barwę i literę formacyi kredowej. 



Główna miejscowość półwyspu, Pursztany, maleńkie miasteczko z kościołem 

 katolickim, leży nad samym Niemnem, na tarasie niższym, pod wyniosłemi, za- 

 drzewionemi wzgórzami, tu bowiem taras wyższy spuszcza się do tarasu niż- 

 szego. Tuż poniżej Birsztan rzeka na znacznej przestrzeni płynie pod tarasem 

 wyższym, skutkiem czego prawy brzeg przedstawia się jako malowniczy pas 

 spadzistych wzgórzy, poszarpanych wąwozami i cały zaroślami okryty. 



