270 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



Pływacz pospolity (Utricularia vulgaris L.) odznacza się większemi wy- 

 miarami, gdyż posiada łodygi niekiedy przeszło 2 m długości mające, o li- 

 ściach pierzastodzielnyoh, prawie nitkowatych, do których za pośrednictwem 

 hardzo krótkich szypułek przytwierdzone są liczne, przeświecające pęcherzyki, 

 zielonawej barwy, przybierające jednakże jak i cala roślina wskutek osadzają- 

 cego się mułu i drobnych wodorostów barwę brunatną. Wielkość ich w okre- 

 sie zupełnego rozwoju dochodzi najwyżej do 3,5 mm, kształt mają nader chara- 

 kterystyczny, są bowiem okrągła we, po bokach lekko wypukłe i w jednem 

 miejscu nieznacznie wysunięte. Miejsce to przypadające od przodu, w górnej 

 czyli grzbietowej części pęcherzyka zawiera w sobie otwór, o brzegach prawie 

 czworokątnych, zaopatrzonych po rogach we włókniste przedłużenia, z tych 

 górne są dłuższe i rozgałęzione, dolne zaś krótsze, liczniejsze i rzadko kiedy 

 podzielone. Przedłużenia te uformowane z szeregów komórek, zielenią wypeł- 

 nionych, nazywa Darwin różkami, dlatego, że są podobne do rożków pewnych 

 małych raczków, z któremi pęcherzyk i w innych szczegółach przedstawia nie- 

 jaką analogiją. Wejście do otworu zamyka subtelna błonka czyli zasłona 

 (fig. 4) mająca przy plaskiem rozłożeniu, kształt półkolowy, o wolnej średnicy 

 albo raczej podstawie, łukowatym zaś obwodem przyrośnięta do górnego i bo- 

 cznych wgłębień otworu. Na zewnętrznej jej powierzchni umieszczone są pod 

 kątem bardzo ostrym cztery bezbarwne, kolczaste wioski, dostrzegalne nawet 

 pod lupą, utworzone z kilku rurkowatych komórek, wznoszące się parzysto 

 z obu stron środkowego punktu tejże zasłony. 



Powyżej opisane części składające pęcherzyk, uważane pod względem 

 morfologicznym, są tylko zmodyfikowanym liściem, który wogóle ze wszyst- 

 kich organów wegietacyjnych objawia największą zdolność do przemiany swych 

 kształtów, wywołując tym sposobem w świecie roślinnym cały ogrom rozli- 

 cznych postaci. 



Obserwując którykolwiek z tych przyrządów pod mikroskopem, przeko- 

 namy się, że ściany jego złożone są z podwójnej warstwy obszernych, wielo- 

 kątnych komórek, chlorofilem wypełnionych, z tych zewnętrzne w punktach 

 swego złączenia opatrzone są pewnym rodzajem brodawek (fig. 2), znajdują- 

 cych się również na liściach i łodydze. Są one uformowane z walcowatej bar- 

 dzo nieznacznej podstawy, uwieńczonej przezroczystem, eliptycznem ciałkiem, 

 podzielonem przegrodą w kierunku osi mniejszej. Komórki zaś wyścielające 

 wnętrze pęcherzyka, rozdzielone są w miejscach swego zetknięcia innemi mniej - 

 szemi, bezbarwnemi, wypukłemi komórkami, z których każda wyciągnięta jest 

 ku górze w maleńkę szypulkę, rozdzielającą się w dalszym ciągu na cztery 

 rurkowate odnogi, z tych dwie dłuższe wznoszą się prawie pionowo, dwie inne 

 zaś krótsze mają położenie poziome. Utwory te znane są pod mianem wyro- 

 stków czterodzielnych (processus rpiadrifidi) fig. 3 a, b. Liczba ich \y miarę 

 zbliżenia się do otworu, zwiększa się coraz bardziej, przyczem ostatnie rzędy, 

 n aj gęściej skupione, posiadają tylko dwie odnogi, co dało powód do nazwania 

 tych ostatnich wyrostkami dwudziclncmi (processus bifidi) fig. 3 c. Oprócz 

 tego dostrzegamy jeszcze, że pęcherzyk pomiędzy dwiema warstwami, składaj ą- 

 cemi jego ściany, opatrzony jest pojedyńc/.ym, niewyraźnym nerwem, utworzo- 



