4 



DZIAŁ IV. ANTEOrOLOGIJA. 



dwu tych miejscowości wytworzyła i w zewnętrznej, topograficznej icli pla- 

 styce podobieństwo uderzające. Wzdłuż całego wąwozu Wierzchowskiego, tak 

 samo jak i w wąwozie ojcowskim, występują mniej lub więcej obficie obnażo- 

 ne szare masy skał wapiennych, tworzące strome o fantastycznych kształtach, 

 skalne jego boki, okryte na pewnej wysokości zielenią lasów, przeważnie igla- 

 stych, usadowionych na glinach miejscami nieco piaszczystych. Zupełne podo- 

 bieństwo tutejszych skal wapiennych ze skałami Ojcowa widać i w petrografi- 

 cznym ich charakterze. Te bowiem, tak samo porowate, gębczaste i wskutek 

 tego mocno wodami atmosferycznemi podziurawione, przedstawiają w profilach 

 swych urwisk mnóstwo wyzierających z nich większych lub mniejszych dziur 

 i otworów, czyli jaskiń skalnych. Ponieważ wąwóz Wierzchowski ma obnaże- 

 nia tych skał przeważnie rozwinięte w lewym swym boku, stąd też i jaskinie 

 tego wąwozu występują z tej-że jego strony. Jeszcze w samych początkach 

 swych, na poludniowem pograniczu gruntów wsi Bębla i Czajowie, gdzie wą- 

 wóz ten przedstawia bardzo nieznaczne zagłębienie, występuje z tej strony 

 grupa niewysokich skał, w których znajdujemy parę pomniejszych jaskiń, ma- 

 jących kształty schronisk. Na samej zaś północnej granicy Wierzchowia, roz- 

 poczyna się jedno z większych obnażeń skalnych, które wkrótce rozwija się 

 w szereg wspaniałych skał, ciągnących się z rozmaitemi przerwami przez całą 

 długość wąwozu, aż do połączenia się jego z wąwozem Zelkowskim. W tym 

 to skalnym boku występują najznaczniejsze tutejsze jaskinie: Wierzchowska- 

 Górna, Wierzćhowska-Środkowa, Wierzchowska-Dolna, czyli Mamutowa, oraz 

 dwie ydskuueNa-Mącznej (większa i mniejsza) '). 



Naj pierwszą tedy w porządku topograficznym z większych tutejszych ja- 

 skiń jest jaskinia Wierzchowska- Górna, mająca stanowić przedmiot niniejszego 

 opisu. 



Nietylko w szeregu wymienionych jaskiń wąwozu Wierzchowskiego, lecz 

 i wogóle, pomiędzy znanemi w kraju jaskiniami, ta należy do największych 

 i naj wspanialszych. Wnętrze jej, złożone z rozmaitych, połączonych z sobą, 

 komór i korytarzy o rozmaitej szerokości i wysokości, tworzy istny labirynt 

 łamiących się w rozmaitych kierunkach i na rozmaitych poziomach owych pod- 

 ziemnych skalnych chodników, których długość ogólna przechodzi 700 metrów. 



Przestrzeń ta jednakże nie przedstawia całkowitej wielkości tej jaskini, 

 albowiem liczne jej chodniki są często zapłynięte stalaktytami, albo też są 



0 tyle zamulone, że bez poprzedniego wydobycia z nich namuliska, niepodobna 

 do nich się dostać. Inne znowu komory i chodniki mają tak zwężone, niezna- 

 czne i w załamach skalnych ukryte otwory, że ich przy ogólniejszem obejrze- 

 niu jaskini często spostrzedz nawet niemożna. Dopiero po dokładniejszem 



1 nader ścislem rozpatrzeniu się w ciemnem jej wnętrzu, zostają one wykryte, 

 a niekiedy natrafia się na nie zupełnie przypadkowo. Niema zatem wątpliwo- 



') „Mączną" nazywa sig skata występująca w samym końcu wąwozu Wierzchowskiego, 

 w miejscu połączenia się jego z wąwozem Zelkowskim i ua pograniczu z gruntami wsi Białego- 



Kościoła. 



