GROTY Z NAPISAMI A. SZUMOWSKIEGO. 



39 



Powszechnie wiadomo, że runami nazywają znaki będące w użyciu u lu- 

 dów skandynawskich i wogóle Germańskiego szczepu. Postaci run składają 

 się przeważnie z linij prostych, co zależy od piśmiennego matcryjalu: drzewa, 

 kamienia, metalu, a że podanie ludowe wynalazek ich bóstwu przypisało, więc 

 imieniem Odyna uświęcone i od pierwszych dźwięków .abecadła: Odynoiuskiem 

 Futhork zostały nazwane. Gdy nazwa runy z gockiego wyrazu runan —radzić 

 runa — uchwała daje się wyprowadzić, więc nic naturalnicjszego, jak na pod- 

 stawie znanego ustępu z Tacyta (ks. X Germ.), opisującego sposób Avieszcze- 

 nia u współczesnych mu Germanów rzecz całą odnieść do owego pisma głosko- 

 wego. Ustęp ten brzmi jak następuje: „jaknajbardziej przestrzegają wróżenia 

 i losowania (auspicia sortesepac). Sposób rzucania losów prosty: różczkę z drze- 

 wa owocowego ') odciętą, rozkrawają na pręciki (zrazy— surculos) i te znakami 

 pewnemi (notis quibusdam nie literis) nacechowane przypadkowo i trafunkicni 

 (teinerc ac fortuito) na biały rąbek (super candidam vestem) rzucają. Wówczas 

 w razie narady nad publicznemi sprawami kapłan ludowy, w prywatnej zaś 

 sprawie gospodarz (ipsc pateriamilias) pomodliwszy się i w niebo wejrzawszy 

 potrzykroć hierze po jednym pręciku (ter singulos tollit) 2 ) i wzięte według wy- 

 rażonego przedtem znaku tłumaczy (interpretatur). W razie niepomyślnym (si 

 prohibuerint), już więcej tego dnia naradzać się nie godzi, w razie zaś przy- 

 zwolenia (sin permissuin) jeszcze raz się stwierdza pewność wróżby (auspicio- 

 rum adhuc fides exigitur)" 3 ). 



Otóż samo z siebie nastręcza się pytanie: czy podobna przypuścić, by nie 

 już kapłan, ale każdy ojciec rodziny prócz obeznania się z tern, co obecnie zo- 

 wicmy piśmiennością, nadto jeszcze był wtajemniczony w ukryte znaczenie 

 przywiązane do każdej litery zosobna? Cóż dopiero, gdy godność wieszczek, 

 jak o tein świadczy Cezar (C. de bel. G. VI — 14), zwykle piastowały kobiety, 

 a co stwierdzać się zdaje zbyt częste imion żeńskich zakończenie na run 4 ). 

 Podobne rozpowszechnienie pisma na długo przed wiekami, w których prze- 

 wodnicy narodowi chlubili się ze swego nieuctwa a Karolowi W. uważano za 

 wyjątkową zasługę usadowienie się za żakowską tablicą w dojrzałym wieku, 

 wydaje się conajmniej wątpliwem. A chociażby nawet ideał szkoły ludowej, 



') Zapewne bukowego, jako dającego owoce znośuicjsze od cierpkich krajowych 

 dziczek gruszek albo jabłek. Stąd wyprowadzają nazwo, litery — Buchstabe (ros. bukva) 

 i książki Buch jak łacińskie liber od łubu. 



-) Przekład Naruszewicza: bierze po trzykroć każdą sztukę niewłaściwie sens oddaje. 



;l ) Z Cezara wiemy, że w pomyślnym razie do trzech razy wróżba się powtarzała, jak to 

 miało miejsce, co do losu jeńca w obozie Ariowista, Valeriusa Procillusa: </e se ter sortibus consul- 

 tum dicehat... sortium benelieio se osse incolumem. (Com. de bel. Gal. I — 53). 



') „Obrzędy przeważnie spełniane były przez kobiety. Liczba wróżek była wielka; ko- 

 lii ety odczytywały runy t. j. bukowe pręciki i znaki, któro przyuaj mniej z początku używauo 

 byty w religijnych obchodach. Stąd tak liczne imiona kobiece z końcówkami na nm: Gudrun S^run 

 Albrun." Schossors Gesch. IV tom, Hozdz. II. Die Vorzeit Skaudinaw. Vólkor, 996. Pmra/o- 

 nie powszechue, wywołane zjawieniem siy Ilunuów, przypisywało ich pochodzenie potwornemu 

 związkowi między blądzącemi w stopach nieczystemi duchami i wygnauomi tam precz króla Tuh- 

 mera czarownicami (Aliorunn,— allrunu wszystkowiedz) Am. Thierry. Ilist. d'Attua 1'. I. 12. 



Pam. Fizyj.-Tom VI. I)einl 1V - 6 



