40 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOG IJA. 



dotychczas w Niemczech z niezupelnem powodzeniem z analfabetyzmem wal- 

 czącej, już w dziej owem zaraniu u starożytnych Germanów osiągniętym został, 

 to w takim nawet razie pomimo cennej właściwości niemieckiej mowy wjedno- 

 zgłoskowych określnikach, prócz chyba przymiotnika gut (go cl) i los, niewiele 

 wyrazów o trzech fonetycznych znakach odszukaćby się dało. A więc pozo- 

 stałoby chyba przypuścić, że do każdego z tych głoskowych znaków przywią- 

 zane było jakieś alegoryczne, mistyczne znaczenie, jakie się niegdyś w chal- 

 dejskiej kabale wytworzyło? Takie zaś zjawisko możliwem byłoby jedynie 

 przy istnieniu uświęconej wiekami księgi, gdzie każda głoska za wypływ bo- 

 skiego natchnienia się przyjmuje, co do Skandynawskich ludów posiadających 

 wprawdzie bogatą, lecz ustnie przekazywaną ludową poezyją, żadna miarą za- 

 stosować się nic da. Przytem pobieżny rzut oka na runiczny alfabet bliskie 

 jego powinowactwo z greckim a jeszcze bardziej łacińskim odkrywa '), a i prof. 

 Henning zgodnie z prof. Wimmercm uznaje runiczne pismo za wpływ rzym- 

 skiej kultury i nie wcześniej nad pierwszy wiek naszej ery działający, a mia- 

 nowicie od czasu, jak oręż" Cezara, który znalazł był w Gallii za pośrednictwem 

 Marsylii alfabet grecki w użyciu, panowanie Rzymu nad Ren posunął. Mia- 

 łażby rozpowszechniona między wszelkiemi pierwotnemi ludami a aryjskiemi 

 w szczególności wiara, w wieszczby i roznamiętnienie we wróżeniu czekać na 

 zapożyczony od kulturnych śródziemnomorskich narodów alfabet? Tymcza- 

 sem liczne świadectwa nas przekonywają, że zwyczaj wieszczenia i to wie- 

 szczenia zapomocą naciętych pręcików, wspólny rozmaitym szczepom, można 

 zaliczyć do takich powszechnych objawów pierwotnej kultury, jak użycie ka- 

 miennej broni lub mieszkania nawodne 2 ). 



') Czytelnik przekona się o tern na kowelskiej dzidzie, gdzie wszystkie prawie głoski na- 

 pisu uderzają swem powinowactwem, a początkowe T odstępujące od zwykłej formy runy tir 

 w postaci strzały wyrażanej, w błąd D-r Wimmera wprowadziło, że clicial je uważać za ozdobę 

 raczej niż za runę. Toż samo da się powiedzieć nietylko o I (is), S (sol), ale o odwrotnem R 

 (reid) a nawet o L (lo-gr). 



2 ) Zadługi byłby szereg cytat popierających poruszony przedmiot, zaczynając od Herodota, 

 gdzie w IV-ej księdze mauipulacyja wieszczenia u Scytów wielce zbliżona do opisywanej przez 

 Tacyta, bez wzmianki wszakże o znakach, a pręciki są wierzbowe paSSoi keioa (IV— 07), aż do 

 proroków Ezechiela (XXI— 21) i Oseasza (IV— 12) u Semitów, na które z taką nocliopnością 

 powoływać się zwykli kapłani, powstający przeciw piszącym ekierkom (,.Lud mój pytał się dre- 

 wna swego, a kij jego opowiadał mu"). Nie będzie pozbawioną zajęcia dla czytelników wzmian- 

 ka, tycząca się Słowian u Saxona Grammatyka (XIV), która przypomina będącą dotąd w użyciu 

 grę dziecinną, gdy trzy pałeczki (tres ligni particulae) z jednej strony białe, z drugiej, zapewne 

 dla nieodartej kory żółte (fulva), rzucaniem przyszłe losy wyświetlały. Prócz tego opis Ditmara 

 (VI— 17) wieszczenia w Retrze, jakkolwiek ciemny, każe się domyślać poruszanych przykrytych 

 darniną losów przez przeprowadzanego pod nakrzyż ustawionemi włóczniami poświęconego ko- 

 nia. Nawet nazwa dawnej stolicy Obotrytów dzisiejszego ScKioerin niemieccy badacze wyprowa- 

 dzają od wyrazu słowiańskiego iweryn jako zwierzyniec, w którym hodowano owe wieszczbiarskie 

 konie. Ze przytem mogły być używane nawet jakieś piśmienne znaki, dałoby się wnieść ze 

 świadectwa tegoż Dytmara, gdy w tymże rozdziale wspomina on o bożkach z wyrzeźbioną u spo- 

 du posągów każdego z nich właściwą mu nazwą (Kron. Dytmara VI— 17. Przekład Komarni- 

 ckiego, Żytomierz). 



