42 



DZIAŁ IV. ANTItOrOLOGIJA. 



znaczenie jego dostatecznie wyjaśnionem zostało '). Czy krzyżowa postać tego 

 godła ma oznaczać na krzyż złożone drewienka, jako pierwotne narzędzie do 

 wydobywania ognia, a załamane końce, czy wskazują, zygzaki piorunowe jako 

 uwidomienie tego żywiołu z nieba swe źródło czerpiącego s ), czy jak chcą. 

 niektórzy cztery strony świata, dość że kształt tego znaku, identyczny z go- 

 dłem chrześcijaństwa, mógł mu utorować przystęp pomiędzy ludy aryjskiego 

 szczepu a później z niem zespolony tern snadniej występował bądź w religij- 

 nych bądź domowych obchodach. Nie brak jednak wskazówek, że już po 

 ugruntowaniu Chrześcijaństwa swastika jeszcze nie utraciła swych cech pogań- 

 skich, czego świetny przykład mamy na pieniądzach naszych pierwszych Pia- 

 stów, gdzie na odwrotnej stronie od napisu imienia Mieczysława (Mis i co jak 

 na dzidzie Tilorids), dają się spostrzedz aż trzy o wyraźnym swym charakte- 

 rze swastiki 3 ). A i teraz rozpatrzywszy się uważnie w ludowych zwyczajach, 

 czy nie odszukamy w pewnycli miejscowościach śladów prastarej praktyki 

 jak np. w zakopywaniu krzyżów z wierzhy, poświęcanej w palmową niedzielę 

 na czterech kątach niwy; w wypalaniu tych znaków ogniem gromnicznym na 

 odrzwiach; w znaczeniu głównego bierwiona w powale chat na Rusi; w pie- 

 czętowaniu rydlem grobów? W tak zwanym wieńcu ciesielskim, pod którego 

 sztandarem Avznoszą się dachy na domach, za podstawę, do której przytwier- 

 dzają się wyobrażenia godeł ciesielskich, czyż nie służy starożytna swastika. 

 zastąpiona w wielkorosyjskich artelach ośmioramiennym właściwym temu wy- 

 znaniu krzyżem? A z dzieciństwa utkwiło mi w pamięci wspomnienie zwy- 

 czaju praktykowanego przez garncarzy na Wołyńskiem Polesiu, którzy nada- 

 wali pierwszemu z kola zdjętemu naczyniu znak w niczem nieróżniący się od 

 godła napotykanego na dnie prastarych popielnic. Nie będę się kusił napróżno 

 o wyjaśnienie innych figur w znacznej liczbie i rozmaitości występujących, 

 których kształt nie da się z przedmiotów materyjalnego świata domyślić a tem 

 mniej obrazowe ich znaczenie wyprowadzić. Zwłaszcza na kowelskiej dzidzie 

 znak w postaci trzech równoległych zakończonych szypulką kątów, mogący za- 

 równo wyobrażać gałązkę jedliny, czy od biedy kłos zbożowy i dwa z kształ- 

 tu przypominające literę N, dać mogą dużo do myślenia: niektórzy radzihy 

 w tych ostatnich figurach widzieć pewien rodzaj uogólniania żywiołów, może 

 aluzyją do fali morskiej. W podobny sposób luk znajdujący się obok może 

 * 



') Oto co Emil Burnouf mówi o tym znaku w swoim Leksykonie Sanskryckim: Swasticas 

 avcc la signification sysoti, ou signes de bons souhaits, etaieut regardees depuis des milliers 

 d'annees avant J. Christ comme symboles religieux siguificatifs chez les aycux des tribus aryen- 

 nes en Bactriana dans les vallćes dc 1' Oxus et avaient une valeur reelle dans les temps ou les 

 (Jcrmains, les Indes, les Pelasges, les Celtes, les Perses, les Slaves et les autres Iraniens ne for- 

 maient qu'une seule et meme nation et parlaient le meme langage. 



2 ) Na kowelskiej dzidzie widzimy aż dwa różne wzory, o pojedyńczem i podwójnpm zała- 

 maniu, co dało powód prof. Ilenningowi do nazwania jej zamkniętą (verscklossenes Swastika). 



3 ) Patrz Stronczyńskiego: Pieniądze Piastów od najdawniejszych czasów do 13G0 Warsz. 

 1847. Piękny okaz posiada czcigodny prof. Józef Przyborowski, któremu powyżej przytoczony 

 dowód zawdzięczam. 



