44 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGU A. 



wystarczyć podniesienie wielkiej doniosłości przejścia od pisma alegorycznego, 

 obrazowego do fonetycznego, opartego na oddaniu artykułowanych dźwięków 

 ludzkiej mowy. Niewdając się w rozstrząsanie, komu zasługa tego udosko- 

 nalenia przypada, nie podobna przeczyć, żc odznaczało się ono nadzwyczajno- 

 ścią prawie z cudem graniczącą, co mu rękojmię szybkiego rozkrzewienia za- 

 pewniło. Dla ocenienia stopnia wrażenia, jakie wywiera pismo na umysły pro- 

 ste, na niskim stopniu rozwoju stojące, dość przypomnieć zachowanie się wzglę- 

 dem pisma np. murzynów, którzy po pewnem nawet obeznaniu się z owocami 

 oywilizacyi europejskiej w środku tym działania cudownej jakiejś potęgi wi- 

 dzieć nie przestają. Nic więc dziwnego, że środek utrwalający nietylko poję- 

 cie ale nazwę przedmiotu, mógł tern rychlej przeniknąć tam, gdzie już istniało 

 pewnego rodzaju pismo symboliczne a zdobywając sobie coraz pełniejsze pra- 

 wo obywatelstwa przybrał w końcu jego nazwę, jakkolwiek zastąpić go w re- 

 ligijnych obrzędach już przez samą uporczywą zachowawczość pierwotnych lu- 

 dów nigdy nie byt w stanie. Do Celtów, którym obcą była wszelka religijna 

 symbolistyka, jak o tern mamy niewątpliwe świadectwo Cezara, za pośredni- 

 ctwem Focejskiej osady Marsylii wcisnęło się jednak użycie greckiego alfabe- 

 tu 1 1, dla czegóż nie miał uledz podobnemu wpływowi lud już oddawna obe- 

 znany z rodzajem religijnej kabalistyki? Nowy środek porozumiewania się 

 wystąpił przeważnie tam, gdzie żadnym innym nie dal się zastąpić, jak np. 

 w oznaczeniu imion własnych, nierugując przez to uświęconych prastarym oby- 

 czajem godeł, a to tern bardziej, że nowe, na wzór obcy tworzone i stąd czę- 

 stym zmianom podległe, już przez to same owemu przeznaczeniu nie odpowia- 

 dały. 



W niewątpliwy sposób popierają to przypuszczenie nietylko dwa nasze 

 okazy broni, gdzie zgłoskowe pismo odegrywa podrzędną rolę, ale wszelkie 

 inne szczęśliwym sposobem przechowane runiczne zabytki -), a kto wie, czy 

 owe wzmiankowane powyżej za świadectwem Dytmara nazwy bóstw słowiań- 

 skich w Retrze, nie w inny sposób były wyrażone. Uderzający swym poży- 

 tkiem wynalazek, bodaj od wrogów zapożyczony, znajduje łatwe i szybkie upo- 



') Neque fas esse exi3timant ea (rytualne sprawy) literis mandare, cum in reliąuis fere re- 

 bus publicis privatisque ralionibus graecis literis utuntur... (Com. d. b. G. VI — 14). Zdaje się temu prze- 

 czyć miejsce w Com. V— 18, gdzie powiedziano, że Cezar dla pozornego ukrycia zamiarów swoich 

 przed wrogiem używa greckich liter. Lecz właśnie ta okoliczność służyć może za poparcie pier- 

 wszego twierdzenia. Chodziło tu o dodanie ducha broniącemu się przed nawałem oblegających 

 Gallów legatowi Cezara Cyceronowi. Czy nie odegrała tu roli genijalna przebiegłość, która nie- 

 tylko w razie pomyślnym dojścia depeszy o wysyłanej odsieczy zapewnić mogła powodzenie, za- 

 chęcając do wytrwałości, ale nawet w razie zdrady, czy niezręczności wysłańca obliczała na ła- 

 twiejsze zrozumienie treści listu przez wrogów: odciągnęłoby ono siły napastnicze, co w każdym 

 razie nic mogło ujść uwagi obleganych. 



2 ) Z dwudziestu okazów, które mieści katalog Berlińskiej wystawy 1S86 roku prócz na- 

 szych dzid zasługują na uwagę a) Złota obrączka z napisem runicznym, znaleziona w Petras na 

 Woloszczyźnie i przechowywana w muzeum w Bukareszcie, b) Brakteat znaleziony w pół. Niem- 

 czech z napisem Waika. c) Inny brakteat znad Noteci w Poznańskiem z nazwą Sahar. 



