46 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOG IJA. 



ten wynalazek nie mógł się do nich przedrzeć wcześniej? Wszakże stosunki 

 ucywilizowanych nadśródziemnomorskich ludów z pomorzem Baltyckiem od naj- 

 dawniejszych czasów, o wiele poprzedzających podboje rzymskie, nie ulegają 

 najmniejszej wątpliwości. Za przynętę pociągającą te ludy na mroczną niego- 

 ścinną północ służył bursztyn, a wytknięcie i dokładne wyjaśnienie dróg lądo- 

 wych po tę cenną zdobycz wiodących, stanowi niespożytą zasługę naszego ro- 

 daka '). Czy podobna więc przypuścić, aby te odwieczne i trwale stosunki 

 ograniczały się na jednostronnym tylko wyzyskiwaniu bursztynowych kopalni, 

 bez oddania w zamian jakich, bądź materyjalnych bądź umysłowych korzyści? 

 Otóż czy nie będziemy mieli słusznego prawa dopatrzyć się pierwszych w wy- 

 twornem obrabianiu kruszców, czego świetneiui . okazami są nasze dwa orężne 

 zabytki, drugich zaś w udzieleniu pierwszych nocyj o fonetyczne ln piśmie i da- 

 nia pochopu do dalszego rozwoju tego nabytku? Niewdając się w rozstrząsa- 

 nie, czy Fenicyjanie bezpośrednio byli wynalascami tego pisma, czy jak chcą 

 nowsi badacze wyhodowali i do użytku udogodnili latorośl wylęgłą na bujnej 

 dolinie nilowej, dość, że oni stali się rozkrzewicielami tej najważniejszej dźwi- 

 gni postępu. Już sam kierunek pisma od prawej ku lewej stronie na dawnych, 

 w tej 4iczbie na naszych zabytkach, każe podejrzy wać semickie jego pocho- 

 dzenie, cecha zresztą wspólna kolejom, jakie przechodziły europejskie alfa- 

 bety 2 ), ale prócz tego znajdują się inne poważniejsze .dowody. Zebrane one 

 zostały w rozprawie dyrektora niemieckiego gimnazyjum w Sztokhol- 

 mie D-r U. W. Dietricha, której tytuł: Enf rathselung des Odinischen 

 Futhork ( h £ + RK ) durch das semitisebe Alphabet, dostatecznie jej zada- 

 nie wyjaśnia. Ze to wyjaśnienie niezawsze swą oczywistością uderza i że ka- 

 żdy pojedynczy znak runiczny zbyt od swego domniemanego pierwowzoru fe- 

 nickiego odskakuje, nie powinno to bardzo dziwić świadomego różnicy, jaka 

 istnieje między kanciastem chaldejskiem lub powikłanem arabskiem pismem 

 z jednej strony, a greckim lub łacińskim alfabetem, które jednak wspólny po- 

 siadają rodowód. W wypadkach tego rodzaju główną rolę odegrywa zasadni- 

 cza pierwotna myśl, a nas Słowian, przy pierwszym brzasku chrześcijańskiej 

 cywilizacyi używających na raz dwu tak odmiennych formą alfabetów jak 

 przypisywany św. Cyryllowi i inny pod nazwą glagolicy czyli bukwicy znany, 

 nie tyle brak widocznego powinowactwa między runami i semickim alfabetem, 

 ile wielkie ich podobieństwo z lacińskiem abecadłem w niejaki kłopot wprowa- 

 dzać powinno. 



I jabym nie usiłował dotykać tego przedmiotu, gdyby nie chęć bliższego 

 zastanowienia się nad kwestyją od niedawnego czasu poruszoną przez bardzo 

 szanowne naukowe powagi, kwestyją o samoistnej, samodzielnie wylęgłej na 



') J. N- Sadowskiego Czł. Kr. Ak. Um.. którego dzieło: Handlowe drogi Greków i Rzymian 

 zasłużoną powagą się cieszy i natychmiastowego przekładu na niemiecki język (Jena 1877 r.) 

 dostąpiło. 



2 ) Przejście między zmianą dwu sprzecznych kierunków pisma stanowiło tak zwane 

 (3oi)QTpo(pńv, wolowy zwrot, od sposobu, w jaki odbywa się orka roli- 



