DZIAŁ IV. ANTROPOT.OGI.JA 



rza widzieć pierwotną siedzibę szczepu, dzierżącego dziejowe przodownictwo. 

 Tu, gdzie na stosunkowo szczupłym obszarze nagromadziły się wybitne sprze- 

 czności tak różnostronnie działające na duchowa, stronę człowieka, od śniegiem 

 pokrytych szczytów i żyznych obficie zroszonych dolin, do skwarem prażonych 

 piasków pustyni, gdzie pierwotny mieszkaniec, czy jako rolnik, czy pasterz nie 

 mógł się wszakże nieograniczenie jak na błogosławionych błoniach Gangesu 

 i chińskiego po rzeczą rozmnażać, a skąd musem w różne strony wyparty zdolal 

 unieść z sobą jako owoce pierwotnej kultury — zboża i domowe zwierzęta wy- 

 prowadzić, tu właściwiej szukać kolebki naszego szczepu, niż w ponurych pu- 

 szczach i debrach północy, mogących dać chyba nędzny przytułek jakiemu wy- 

 dziedziczonemu łowcy lub rybitwowi. A chociażby nawet dało się wbrew 

 wszelkiemu prawdopodobieństwu utrzymać nadzwyczajne wyrobienie umysłowe, 

 odbijające się w najbardziej złożonej i filozoficznej mowie i przyjąć zaludnie- 

 nie dwu południowych półwyspów śródziemnego morza drogą przystępną dla 

 późniejszych barbarzyńskich najeźdźców, to jak i którędy udałoby się prze- 

 prowadzić Zcndo-Sanskrycką gałęź naszego szczepu z ponurych puszcz półno- 

 cy w bujne dżungle Indyjskie? 



Dla badaczów wiążących dzieje człowieka z przypadłościami zamieszki- 

 wanej przezeń powierzchni ziemskiej trudno rozstać się z przekonaniem, żc 

 dwa te główne czynniki życia naszej planety łączą się w swych objawach; 

 żc w najważniejszej pod względem fizycznym miejscowości, gdzie się spajają 

 dwie połaci Azyjatyckiego lądu, to górskie Krzyżne, gdzie się zbiegają nie 

 już pojedyńcze łańcuchy ale całe potężne pasma, gdzie stykają się z sobą dwie 

 główne ludzkie rasy, a szczątki trzeciej przechowały się w niedostępnych gór- 

 skich zakątkach; nakoniec tam, gdzie się zawiązał dziejowy dramat, którego 

 prolog mamy w Zenda-Weście a obecnie patrzymy na starcie grożące zmierze- 

 niem się dwu politycznych potęg, jako zapowiednią końcowego aktu; tam ra- 

 dzibyśmy szukać kolebki najgodniejszego przedstawiciela ludzkości — Aryjów. 

 Tak znowu w wybrzeżach Śródziemnego morza nie przestaniemy widzieć je- 

 szcze przez Rittera przypisanego im posłannictwa wychowawczego domu ludz- 

 kości, skąd nasiona cy wilizacyi, czy to w postaci głównych podstaw umysłowe- 

 go i moralnego rozwoju, czy najważniejszych wynalazków znalazły sobie dro- 

 gę w najdalsze zakątki naszej części świata a w tern przypuszczeniu i na ger- 

 mańską północ, która z pychą właściwą szczęśliwym dorobkowiczom . pragnęła- 

 by uszlachetnić swój rodowód nieco podejrzanej wartości pretensyjaini. 



