50 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGI.JA. 



Ta część nazwisk, któremi się zajmuje obecna rozprawka, z tego też 

 względu na uwagę zasługuje, że przedstawia zabytek cywilizacyjny, pamiątkę 

 pracy przodków naszych, wstępujących po raz pierwszy do walki o byt z orę- 

 żem przez kulturę wskazanym, idących drogą przemysłu w najobszerniejszem 

 słowa rozumieniu i drogą uporządkowania społecznego, co wszystko upamię- 

 tniło się w niezliczonych nazwiskach miejsc i ludzi, które brzmią jeszcze po- 

 dziśdzień i oby nigdy brzmieć nie przestały. 



Nie potrzebuję dodawać, że u innych narodów eurepejskich z początkiem 

 cywilizacyi rozpoczął się takiż jak u nas podział pracy społecznej: ludzie za- 

 częli się poświęcać różnym zawodom, urzędom i wogóle zatrudnieniom, a przez 

 to na wieki przywiązali ślady powołań swoich do miejscowości, nazywając je 

 od nich, oraz przekazując potomkom własne nazwisko, jako świadectwo swoje- 

 go zawodu. Znajdujemy przeto np. we Francyi i w Niemczech mnóstwo imion 

 tego rodzaju. 



Takie np. nazwisko jak Lefebre, Favre, czy się ono napisze i wymówi 

 Lefebvre, czy Lefebure, czy inaczej, wskazywać będzie, iż noszący je pochodzą 

 od jakiegoś majstra, rzemieślnika (łacińs. faber, skąd nasza fabryka). Nazwiska 

 Charpentier, Marechal, Tisserand, BaUly, Prevdt lub Prevost i mnóstwo innych 

 upamiętniają fakt, że pierwszy, który je nosił, był cieślą, kowalem, tkaczem, 

 icójtem, starszym. 



To samo i w Niemczech. Niezliczeni Schullzowie i Miillerowie, o których 

 dowcip miejscowy powiada, iż są nazwiskami już nie rodowemi, ale gatunko- 

 wemi, przypomną nam o zatrudnieniach ich protoplastów. Spotkamy się z nie- 

 mi w ciągu rozprawki obecnej, gdyż w pewnej części stały się polskiemi 

 lub raczej społszczonemi, przez spolszczenie osób je noszących. 



Tak we Francyi, jak w Niemczech, nazwiska ludzi od zatrudnień dały 

 początek licznym nazwom miejscowości, tak samo jak w Polsce. 



Nazwiska nasze od rzemiosł i wogóle od zatrudnień zmieniają często swą 

 postać na zdrobniale łub odojcowskie (patronimiczne), jak np. od kowal — Kowal- 

 czyk, Kowalczak, od sołtys — Sołtyk, Sołtysiak, Sołtykowicz, Sołtysiewicz i t. p. 

 Tych pochodnych nie zamieszczam, gdyż są ogólnie znane i każdemu, w danym 

 razie, na myśl przyjdą. 



Jak to już w rozprawie tomu V nadmieniłem, badając nazwy .miejsc i lu- 

 dzi na przestrzeni dawnej Rzeczypospolitej, ciągle pamiętać trzeba, że mamy do 

 czynienia przeważnie wprawdzie z formami polskiemi, ale też w znacznej czę- 

 ści z postaciami bialorusińskicmi, ukraińskiemi, litewskiemi i łotewskiemi, 

 a czasami ze słowackicmi i czeskiemi. Tak np. ten sam wyraz Bartniki znaj- 

 dujemy w nazwach miejscowych: Bortniki, Bortnyly. W pierwszym razie bę- 

 dzie to postać biało rusińska, w drugim ukraińska; forma zaś Bortele będzie li- 

 tewską, oznaczającą małe barci. Nazwy: Książ, Księże, Ksiecin i t. p. są pol- 

 skie: ale n[). Khieźyk (nazw. rodowe szląskie) jest już postacią czesko-słowa- 

 ckq; Kniaź (jezioro) i Kniaziewic.z ukazują postać rusińską; Kunigiszki litewską; 

 Kundzicz łotewską. 



