— 41 — 



średnią;. Widzimy więc potwierdzenie tego, cośmy już poprzednio znaleźli, że 

 większe w Maju zboczenia, poctiodzą od niepomiernego raczej zniżania się niźli 

 podnaszauia się ciepłoty. 



Kiedy śr. temperatura dzienna, poczynając od 1 Maja wznosi się do 9-go dość 

 prawidłowo, 10-go postrzegamy opadnięcie, lecz przez 3 dni następnych wzrost jój 

 znowu powraca; 14-go i 15-go opada, poczem następuje peryjod regularnego wzra- 

 stania aż do 25-go; dalój 26-go i 27-go opada, 28-go i 29-go podnosi się i znowu 

 30 i 31 zniża, a to zboczenie rozciąga się i na dzień 1 Czerwca. 



Podług dociekań D o v e g o, zniżanie się temperatury dla środkowych Nie- 

 miec przypada z przecięcia na 12 Maja. Zjawisko to niewszędzie objawia się 

 jednocześnie: opadnięcie temperatury w zachód. Europie postrzega się wcześniej 

 niż na wschodzie. Na Uralu śr. temperatura najniższa pokazuje się dopiero od 

 18 do 28 Maja. Eównież nie przywiązuje się ono do pewnych dni: przytoczone tu 

 daty są to średnie z wieloletnich obserwącyj. Jednego tylko postrzeżenia nas 

 uczą, że jeśli temperatura przedwcześnie wzrasta, tedy cofanie się jej w czasie 

 późniejszym jest niewątpliwe, jak niemniój powrotu chłodów z pewnością oczeki- 

 wać możemy, jeżeli temperatura w rzeczonych datach wzrasta, zamiast coby opa- 

 dać miała. Tak np. śr. temperatura dzienna przez cały Maj 1854 r. stała dosyć 

 wysoko i 16-go doszła naj większości 22'^0, spadła potem 8 Czerwca do 7'^,9. 



Dociekając przyczyny cofania się ciepła w Maju. D o v e zwraca uwagę na 

 kierunki wiatrów na starym i nowym lądzie. Dominujący podczas zimy prąd 

 w Ameryce jest Pn. Z, w Europie Pd. Z; latem przeciwwnie: tam Pd. Z. u nas 

 Pn. Z. Na wiosnę następuje chwila zwrotu: prąd biegunowy, który przez zimę 

 panował w Ameryce, z wiosną toruje sobie nowe łożysko przez Europę i częsty 

 powrót zimna u nas sprawia. Postrzeżenia uczą nas przytem, że chłodna w Euro- 

 pie wiosna po zimie łagodnój wówczas mianowicie objawia się, kiedy w Ameryce 

 zima była ostra. Tęgość mrozów lutowych, zwłaszcza w stanie Nowego Yorku 

 powiększa się jeszcze w Marcu i stanowi uderzającą sprzeczność z jednoczesnem 

 ciepłem w Europie. Kiedy Galicyją, Szląsk, Avsch. Prusy, Królestwo Polskie 

 i Litwę obwiewa jeszcze prąd równikowy, zachodnie wybrzeża Europy zdradzają 

 już stan przejściowy do prądu biegunowego. Watr z Pn. Z wdziera się do prądu 

 Pd. Z, sprawia obfite strącenie i, wypierając go, szybko się zm-aca na Pn. W. 

 ustępując mu swe dawne w Ameryce łożysko. O takiem przejściu świadczą wzma- 

 gające się chłody kwietniowe w Islandyi. a jednocześnie podnosząca się tempera- 

 tura w Ameryce. Ta przemiana rozszerza swą granicę, przechodząc stopniowo do 

 Europy i pozostaje w ścisłym związku z osłabieniem w tym czasie cyklonu Islandz- 

 kiego a powstawaniem cyklonu w Azyi. 



Podobnież ostra zima azyjatycka sprawić może u nas opadnięcie temperatury 

 na wiosnę; albo nakoniec przyczyna tego zjawiska leżeć może w dłużój. trwaj ącój 

 zimie na północy. Przy podnoszeniu się słońca nad poziomem, temperatura krajów 

 w średnich szerokościach znacznego dosięga stopnia, gdy tymczasem dalój na pół- 

 nocy ciepło, zużywając się na roztapianie śniegów, wzrastać również szybko nie 

 może. W głębi lądu ciepłota bardziój się jeszcze podnosi: av okolicach jeziora 

 Aralskiego średnia temperatura Maja dochodzi 19°. Taki stosunek ciepłoty wy- 

 twarza cyklon, którego środek zajmuje okolica najbardziój ogrzana. Im wcześniój 

 i w wyższym stopniu ciepło u nas na wiosnę objawia się, tem z większą pewnością 



6 



