93 ~ 



kładów trzeciorzędowych. Granice te, które są wyrażone na osobnój mapie, do- 

 łączonej do niniejszej pracy, zostały oznaczone na podstawie obserwacyj trzydzie- 

 stu óśmiu różnycli dróg i na zbadaniu stu przeszło naturalnych i sztucznych obna- 

 żeń. Oznaczenia na mapie wykazują obszar przestrzeni badanej. Jest on 

 znaczny i z tego powodu może jakiś szczegół, godny zaznaczenia, nie został prze- 

 zemnie zauważony. Rzecz to jednak prawie nieunikniona w podobnego rodzaju 

 studyjach, z największą nawet dokładnością prowadzonych. Przy dokonywaniu 

 badań miałem stale w pamięci powyż zamieszczone spostrzeżenia i uwagi swoich 

 poprzedników. IMakoniec winienem jeszcze nadmienić, że podane przezemnie 

 nazwy wapieni trzeciorzędowych lubelskich są inne od używanych przez Puscha 

 i prof. Jurkiewicza. Żadnego z wapieni trzeciorzędowych nie nazywam grochow- 

 cowym (pizolitowym), bo nie widzę w nich bliskiego podobieństwa do grochówców 

 karlsbadzkich, chociaż poczytuję je za wapienie ze złożeniem wcale niezwykłem. 



* * 

 * 



G-ubernija Lubelska przez swoją budowę geologiczną dostarcza także nie 

 mało faktów ważnych dla nauki. Jej powierzchnia jest po większój części pagór- 

 kowatą. Pagórki wyższe i niższe powstały nietyle przez wyniesienia ukrywają- 

 cych się pod ziemią rodzajną pokładów skalnych, gdyż te ostatnie najczęściój są 

 prawie poziome lub mało pochylone, ile raczej w skutek ich wypłókiwania przez 

 wody okresu dyluwijalnego w różnych miejscach; działanie takie owych wód spro- 

 wadzało tworzenie się dolin, a miejsca niewypłókane stały się tem samem wzgó- 

 rzami. Na wzgórzach i dolinach spoczywają rozmaitej grubości napływy, tworzą- 

 ce ziemię rodzajną, z pod której na bardzo wielu miejscach wynurzają się skały 

 ziemiste i jak śnieg białe (kreda pisząca i niektóre wapienie), to znowu skały 

 jasno-, żółtawo- i zielonawo-szare lub brunatno-żółte, posiadające rozmaite złoże- 

 nie (różnych odmian wapienie, zlepy wapienne i piaskowce). Napływy są daw- 

 niejsze oraz nowsze i tworzą w znaczniejszej części gubernii Lubelskiój urodzajną, 

 bardzo często pszenną ziemię; napływy takie składają się z gliny piaszczystej, 

 albo z gliny wapienno-piaszczystej, bardzo łatwej do uprawy; inne znowu napływy, 

 dające już ziemię gorszych gatunków lub wcale nieurodzajną, są złożone z piasków 

 gliniastych lub czystych kwarcowych. 



Lecz nie cała gleba gubernii Lubelskiój składa się tylko z napływów: są tam 

 jeszcze i inne gatunki roli, które powstały na tem samem miejscu, w jakiem się 

 i teraz znajdują. Do takich gatunków zaliczam: czamoziem w powiecie Hi'ubie- 

 szowskim i na wielu miejscach spotykaną boroioine. Czarnoziem hrubieszowski, 

 który co do urodzajności swojśj zgoła nie ustępuje czarnoziemom, w innych dziel- 

 nicach kraju się znajdującym, rzadko kiedy spoczywa na opoce, ale najczęściej na 

 glinie. Borowiną w Lubelskiem, a w Krakowskiem 9xdziną, nazywa się ziemia 

 ciemna, marglowata, podczas suszy spiekająca się na bryły twarde jak kamień, 

 a która po deszczu nawet niewielkim, staje się czarną, mazistą i znacznemi ka- 

 wałkami oblepiającą się około kół. Na borowinie udaje się wprav/dzie piękna 

 pszenica, lecz pod względem uprawy mechanicznej, jest ona dla rolnika bardzo 



