- 334 - 



dnśj, to dnigiój pary nóg, lub ich niedokształcenie, a częściój jeszcze brak nóg zu- 

 pełny, jak np. u wszystkich wężów i niektórych jaszczurek. Palce rogowemi pa- 

 zurami zawsze zakończone, u żółwi są w ogólności nieruchawe, spojone z sobą na- 

 kształt kułaka, albo też po same pazury grubą błoną złączone; u jaszczurek palce 

 są zwykle wolne, u nóg tylnych naj częściój szczupłe i długie. 



Ogon bywa różny: u żółwi zwykle krótki, względnie do szerokiego ciała 

 szczupły, u wszystkich innych ciało nieznacznie przechodzi w ogon; u jaszczurek 

 bywa on znacznie dłuższy niż ciało, u wężów, naszych przynajmniój, zawsze o vv^ie- 

 le od ciała jest krótszy. Kloaka u Żółwi (i u Krokodylów) tworzy szparę podłuż- 

 ną, u wszystkich innych szparę poprzeczną. 



Skóra u wszystkich Płazów jest pokryta utworami rogowemi, tworzą- 

 cemi na różnych częściach ciała jużto łuski, już znacznój wielkości tarcze lub 

 listwy. 



Płazy żywią się pokarmem po większój części zwierzęcym, roślinożernych 

 jest mało; z obyczajów są drapieżne, chwytają łup żywy i częściój połykają go 

 w całości bez drobienia. 



"Większa część żyje na lądzie, jedne w miejscach suchych, inne w wil- 

 gotnych i w pobliżu wody, nieliczne przebywają ciągle w wodzie. Jaszczui^ki i wę- 

 że podlegają kilkakrotnie przez lato linianiu, zrzucając stary naskórek już to czę- 

 ściami, już całkowicie bez rozdarcia jak pończochę. Świeżo po wylinieniu barwy 

 ciała mają żywsze, a upstrzenie lub rysunek wyraźniejszy. Podczas liniania nie- 

 przyjmują pokarmu. 



Płazy w ogólności niosą jaja, opatrzone skorupą pargaminowatą, rzadziój 

 zwapnioną i twardą; składają je zwykle w miejscach ukrytych, a wszakże albo wy- 

 stawionych na ciepło słoneczne, albo też w substancyjach wilgotnych, gdzie skut- 

 kiem powolnego rozkładu V7ywiązuje się ciepło. Niektóre są żyworodne, w tern 

 znaczeniu, że jaja "wylęgają się we wnętrzu samicy przed zniesieniem lub w chwili 

 znoszenia; właściwość ta przeto nie ma ważności tej co w innych gromadach zwie- 

 rząt, tymbardziej że ten sam gatunek, pod różnemi wpływami zewnętrzu emi, bywa 

 już żyworodnym, już jajorodnym. Młode są podobne z kształtu do rodziców, czę- 

 stokroć jednak różnią się od nich w barwie i rysunku; takież różnice za- 

 chodzą niekiedy pomiędzy płciami, przytem samice miewają wzrost pospolicie 

 większy od samców. 



Wszystkie Płazy naszego klimatu odbywają sen zimowy w kryjówkach za- 

 bezpieczających je głównie od nagłych zmian ciepłoty, jak np. w głębokich norach 

 ziemnych, w dołach zawianych liśćmi, lub innemi szczątkami roślin napełnionych, 

 niekiedy w próchnie gnijących kłód drzewnych. Z kryjówek zimowych wychodzą 

 Płazy na wiosnę zwykle później od Skrzeków. Płazy najliczniejsze są w klima- 

 tach gorących, w umiarkowanych z rosnącą szerokością geograficzną liczba gatun- 

 ków i osobników szybko ubywa; w krajach o bardzo zimnym klimacie żadnych już 

 Płazów nie ma, np. w Islandyi. 



Gromada ta zwierząt obejmuje cztery rzędy, lecz z rzędu Krokodylów 

 w Europie żadnego nie ma, zatem więc i w naszój faunie są tylko Żółwie, Ja- 

 szczurki i Węże. 



