348 ~ 



Skóra pokryta jest warstewką, zrogowaciałego naskórka tworzącego na nie- 

 który cli częściaełi ciała łuski, na innych tarcze; łuski pokrywają mianowicie 

 wierzch ciała i ogon, tarcze naj części ój głowę i spód ciała. Łuski gdy są drobne, 

 zaokrąglono wypukłe, całkowicie do skóry przyrosłe, nazywają się ziarno- 

 w a t e {sguamae granulosae) — nieco większe, podługowate, tylnym brzegiem 

 zachodzące na łuski następne, są tak zwane dachówkowate {squ, hnbń" 

 catae) — mogą one być już płaskie i gładkie {laeves), już też daszkowato w po- 

 dłuż przełamane', lub tylko krawędzią podłużną, wystającą opatrzone, ł. wrę- 

 gowane {squ. cartnatae). Ogon w niektórych rodzinach Jaszczurek bywa 

 okryty łuskami odmiennemi niż na ciele, dłuższemi, ułożonemi w obrączki (łuski 

 okółkowe, squ. wrttcillaiae). 



Spód ciała pokryty bywa u jednych podobnie jak wierzch ciała łuskami, 

 u innych tarczami sporemi, które jednak u Jaszczurek nie stanowią nigdy jak 

 u węży , listw niepodzielnych , poprzecznych , obejmujących całą szerokość 

 brzucha, lecz są ułożone taflowo w rzędy podłużne i poprzeczne. Przedni 

 brzeg kloaki u wielu przysłania tarcza większa zwana odbytową ( scułum 

 anale). 



Pokrycie głowy Jaszczurek w różnych rodzinach bywa różne, u wszystkich 

 naszych głowę pokrywają tarcze duże, ułożone prawidłowo; dostarcza to Avażnych 

 cech opisowych i rozezuawczych. W ogólności tarcze te są liczniejsze niż na 

 głowie wężów. — Na wierzchu głowy jedne leżą na linii środkowój, są przeto nie- 

 parzyste, bywa ich zwykle 4, rzadziój tylko 3, — licząc od przodu: 1-a nanoś- 

 n i k o w a {scutum internasale). 2-a czołowa {sc. frontale) z nieparzystych 

 największa, 3-a śródciemieniowa {s. iaterp ariet ale) i bezpośrednio za 

 nią 4-a potyliczna (s. occipitale), u niektórych brakująca. 



Inne tarcze ułożone są parami, a co do liczby i ułożenia podlegają wiokszśj 

 zmienności; — w najliczniejszój jednak u nas rodzinie, Lacerhdae, stale idą po so- 

 bie następną koleją: prze d nanośnikową leży para nadnozdrzowych {sc. 

 supranasalia), zaś za nią para przedczołowych {sc. frontonasalia); za 

 czołową leży para przedciemieniowych {sc. frontoparietaUa)\ za niemi 

 zaś para ciemieniowych {sc. pariełalia)^ są one zwykle największe z po- 

 między parzystych wierzchu głowy, nie stykają się bezpośrednio, lecz obejmują 

 między sobą tarczki śródciemieniową i potyliczną. 



Nakoniee z każdej strony tarczy czołowój, a w części i tarczy przedciemie- 

 niowych, leżą rzędem tarzczki nadoczne {sc. supra ocularia), zwykle 4, z tych 

 druga i trzecia większa, razem wzięte tworzą tak zwany krążeknadoczny 

 {discui palpebralts), zaś pierwsza tarczka i czwarta, mniejsze, bywają niekiedy 

 oddzielone od tamtych drobnemi ziarnistemi łuseczkami, które nawet zupełnie 

 miejsce ich mogą zastąpić {Podarcts). Krawędź górna jamy ocznój obwiedziona 

 jest wązką brewką z tarczek drobnych podługowatych, leżących rzędem pod brze- 

 giem zewnętrznym tarczy nadocznych, tarczki rzęsowe {scutella supraci- 

 Itarta). 



Głowa oglądana bocznie przedstawia na samym przodzie pyizczka tarczę 

 nieparzystą tak zwaną d z i o b k o w ą {sc. rosirak), od niśj na obie strony idzie 



