- 355 - 



chowi łuskami płaskiemi pokryte, przedstawiają, bardzo odmienne od grzbietu 

 ułuskowanie. Tarczy brzuchowych rzędów 8. z tych dwa środkowe węższe, skraj- 

 ne zaś z tarczek o wiele mniejszych, prawie podługowatych i nieco zaokrąglonych. 

 Tarcza odbytowa duża. Gruczoły udowe u samców wydatniejsze niż u samic, zwy- 

 kle 11 — 14. Łuski ogonowe podłużne, wyraźnie wręgowane, na grzbieto- 

 wój stronie ostrzój kończaste, na spodniej nieco tępsze, a pod nasadą ogona 

 płaskie i tępe. 



Ubarwienie i rysunek chociaż w szczegółach bardzo rozmaite, w ogóle oka- 

 zuje pewną prawidłowość. Na młodych plamy liczne białe w czarnych obwód- 

 kach, układają się zwykle w kilka (7—11) nieregularnych rzędów podłużnych. Na 

 drugie lato grzbiet bywa ciemno brunatny pomiędzy dwiema smugami jaśniejsze- 

 mi, plam mniój lecz większe, zwykle jednym rzędem na grzbiecie i po jednym lub 

 dwa rzędy na każdym boku. Zachodzi wszakże wielka w tym względzie rozmai- 

 tość tak co do wielkości i obfitości plam, jako też i stosunku czarnego do białego, 

 niekiedy plam niema wcale, a w ogólności samice są mocniój plamiste od samców. 

 W porze godowej samiec miewa boki ciała pięknej barwy jasno zielonój, bez plam, 

 lub tylko drobnemi cętkami czarnemi posiane. Spód ciała za młodu blady lub 

 białawy, późniój u samców żółtawo, zielonawo lub niebieskawo-biały, zwykle czar- 

 no nakrapiany, u samic żółtawy lub białawy nieplamisty. Z pomiędzy licznych 

 odmian ubarwienia wyróżnia się szczególniej wymieniona wyżój pod lit. e. Od- 

 miana rdzawa, na grzbiecie całym jednobarwnie ceglasto-czerwona, boki u samicy 

 popielato-szare, u samca pięknie zielone, u obu płci drobnemi tylko plamkami czar- 

 nemi upstrzone, lub prawie nieplamiste. 



Wielkością wzrostu Jaszczurka zwyczajna środkuje między Jaszczurką zie- 

 loną a J. żyworodną, w pewnych okolicach bywa większą niż w innych, zwykle 

 jednak miewa od 160 do 220, rzadziej do 240 mm. długości całkowitój, z czego za- 

 zwyczaj, w osobnikach nieuszkodzonych, przypada Yg na długość ciała z głową, y-^ 

 na ogon. 



(75 + 100 = 175; 80 + 120 = 200; 85 + 140 = 225) 64 -f 96 — 160. 



Jaszczurka zwyczajna znajduje się w całej Europie środkowej, od Alp aż do 

 Anglii i Szwecyi, na południu jest w Hiszpanii lecz niema jej we Włoszech i Gre- 

 cyi. Na AYschód rozpościera się- aż do Kaukazu, w kierunku północno-wschodnim 

 mniój więcój po Moskwę i Kazań. Z tego wnioskowaóby należało, że Jaszczurka 

 zwyczajna powinna się znajdować na całym obszarze dawnój Polski, dotychczas 

 jednak z północno wschodniego krańca kraju nie ma o niój wiadomości; okazy 

 stamtąd pochodzące (jakie widziałem), były Jaszczurką żyworodną. 



Z tern wszystkiem. i tam może w pewnych dogodniejszych miejscowościach 

 stanowiska jej wynajdą się, bo i w innych częściach kraju osiedlenie tej Jaszczur- 

 ki jest także bardzo niejednostajne, okolicami bardzo obfita, w innych nie poka- 

 zuje się wcale. Najczęściej znajduje się w okolicach lekko wzgórkowatych, w ró- 

 żnych zresztą położeniach, w zaroślach rzadkich i brzegach lasów, u brzegów rzek 

 zarówno płaskich piaszczystych, jak wyniosłych gliniastych, przy rowach i nasy- 

 pach drożnych, płotach chróstowych w ogrodach! rzadziej na polach uprawnych 

 lul) łąkach, a jeszcze rzadziej na błotach lub w lasach gęstych, gór wysokich tak- 



