- 369 - 



bardzo widocznycli i stałych cech rozeznawczych. "Wierzch ciała i ogona pokryty 

 jest u wszystkich łuskami, u niektórych i wierzch głowy (Żmija). 



Łuski są podługowato rombowe lub sześcioką,tne, na grzbiecie zwykle węż- 

 sze, na bokach ciała szersze, powierzchnia łusk bywa albo gładka, albo też okazu- 

 je wystającą, wręgę podłużną, u jednych ostrą i bardzo wyraźną, u innych zaledwie 

 odznaczoną i tylko przy stosownem padaniu światła dającą się dostrzegać, u nie- 

 których wszakże łuski za młodu zupełnie gładkie, wpóźniejszym dopiero wieku 

 dostają wręgi. Łuski ułożone są na ciele rzędami wpodłuż, tworząc zarazem rzę- 

 dy poprzeczne ukośne; liczba łusk wkoło ciała u tych samych gatunków bywa 

 stałą i dostarcza dobrśj cechy przy opisach; łuski liczyć należy w miejscu najgrub- 

 szem ciała, t. j. na środku lub nieco poza środkiem długości; na początku ogona 

 liczba łusk jest mniejsza. 



Głowa u większśj części "Wężów pokryta jest dużemi tarczami wielokątnemi 

 iscutd). Spód ciała listwami poprzecznemi. Listwy p o d b r z u s z n e {ga- 

 strostega) opasują jakby wpółobręcz całą szerokość brzucha, pod ogonem zaś są 

 przepełnione, t. j. ułożone w dwa rzędy równoległe, i nazywają się listewka- 

 mi podogonowemi {urostegd). Na przednim brzegu kloaki leżą zwy- 

 kle obok siebie dwie tarcze, rzadziej tylko jedna tarcza o d b y t o w a (^tz^- 

 tum anale). 



Tarcze pokrywające głowę "Wężów, dostarczają ważnych cech opisowych 

 i rozeznawczych. W najliczniej szój u nas rodzinie "Wężów niejadoAvitych {Colubri- 

 dae) wierzch głowy przedstawia stale dziewięć tarczy dużych, w tej liczbie ośm są 

 parzyste, a pośrodku jedna nieparzysta czołowa {sc. front ale). 



7i prawój i z lewej strony czoło wój leży po jednój tarczy nadbrewnój 

 {scuta supraocularid). Przed czołową leży para przedczołowych {sc. 

 praefontalm), a dalej nad końcem pyszczka para międzynozdrz owych 

 {sc. tnternasalid). ISTakoniec poza czołową i nadbrewnemi leży para tarczy naj- 

 większych c i e m i e n i o w y ch (^^r./i^m/a^Izfl). 



Głowa z boku: na przodzie pyszczka leży jedna tarczka nieparzysta d zi o b- 

 k o wa {sc. rostrale), z wykrojem na brzegu dolnym do wypuszczania języka, na 

 obie strony od dziobkowej, brzegiem ust ciągną się rzędem tarcze wargowe 

 górne (^c. jw/r^z/^j^/'^/?'^?), w liczbie dla każdego gatunku dosyć stałój. Po nad 

 wargowemi leży rzęd drugi tarczek, z których pierwsza, granicząca z dziobkową, 

 nozdrzowa {sc. nasale) przebita otworem nozdrzy i zwykle przecięta szwem, 

 przez nozdrze przechodzącym. Za nozdrzową leży tarczka policzkowa {sc.fre- 

 nale); bezpośrednio przed okiem leżą tarczki przedoczne {sc praeocularid) 

 w liczbie od 1 do 3; tylny brzeg oka ograniczają tarczki zaoczne {sc. postocu- 

 larid) dwie do czterech. Za temi leżą pomiędzy t. ciemieniowemi a wargowemi 

 tarcze skroniowe {sc temporalia): już jedna duża, już częściej dwie podługo- 

 wate jedna nad drugą, u niektórych cztery, lub nieregularnie w liczbie wię- 

 kszój. 



Od spodu, na samym przodzie szczęki dolnój leży tarczka nieparzysta 

 bródkowa {sc. mentale) pod wykrojem t. dziobkowój; po jednój i po drugiśj 

 stronie brzegiem szczęki ciągnie się rzęd tarczy wargowych dolnych 



